پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٦٠ - جمع آورى قرائن يك دليل رايج در همه علوم

معجزات نيست؛ بلكه گاه از جمع آورى قرائن مربوط به زندگى آن پيامبر و صفات و ويژگى‌هاى اخلاقى و عملى او و محتواى دعوت و برنامه‌هايى كه به كار مى‌بسته، آنچنان سند روشنى مى‌توان تهيه كرد كه با قوى‌ترين معجزات برابرى مى‌كند؛ بلكه گاه از معجزات نيز پيشى مى‌گيرد.

اين نوع استدلال در سخنان پيشينيان نيز كم و بيش ديده مى‌شود هر چند به صورت يك دليل منسجم كمتر به چشم مى‌خورد. به همين دليل لازم است قبلًا توضيحاتى درباره آن داده شود:

جمع آورى قرائن يك دليل رايج در همه علوم‌

امروز در علوم مختلف از اين طريق براى پى بردن به حقايق بهره زيادى گرفته مى‌شود؛ در كشف جرائم، در شناخت انواع بيمارى‌ها، در پى بردن به چگونگى شخصيت بزرگان پيشين در طول تاريخ، در كشف مسائلى مربوط به جهان خلقت، زمين و آسمان، گياهان و حيوانات همه از اين روش استفاده مى‌شود.

تفاوتى كه اين روش با مسأله استقراء كه يكى از طرق برهانى است دارد اين است كه: در استقراء بررسى روى افراد سبب مى‌شود كه به يك حكم كلى آشنا شويم. مثلًا تعداد دنده‌هاى انسان‌هاى زيادى را بشماريم و بعد به عنوان يك قانون كلى در كتاب‌ها بنويسيم كه هر انسانى داراى فلان تعداد دنده است؛ ولى در روش جمع آورى قرائن آثار يك موضوع خاص وبه اصطلاح جزئى حقيقى مورد بررسى قرار مى‌گيرد و از مجموعه آثار، پى به مؤثرى مى‌بريم.

به عنوان مثال هر گاه جنايتى در نقطه‌اى رخ مى‌دهد و شخصى را به عنوان متهم‌