پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٠٠ - هفتم اصول ثابت و متغير

كه نشان مى‌دهد امورى كه به هر حال، موجب ضرر و زيان است، ممنوع شمرده شده و به اين ترتيب، كليه احكام و مقررات اسلامى كه به صورت حكم عام بيان شده به موارد ضرر و زيان كه مى‌رسد محدود مى‌شود.

قرآن در مورد زنان مطلّقه مى‌گويد: «به آنها زيان نرسانيد»: وَ لا تُضارُّوهُنَ‌ [١].

در جاى ديگر مى‌گويد: رجوع در عدّه، نبايد به قصد ضرر و زيان باشد: وَ لا تُمْسِكُوهُنَّ ضِراراً: «و آنها را به خاطر زيان رساندن نگاه نداريد» [٢]

و در مورد وصيت مى‌گويد: نبايد هدف، زيان رساندن به ورثه باشد مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصَى بِهَا أَوْ دَيْنٍ غَيْرَ مُضَارٍّ: «پس از انجام وصيّتى كه به آن سفارش شده، و اداى دين؛ به شرط آن كه (از طريق وصيّت و اقرار به دين،) به ورثه ضرر نزند» [٣].

و در مورد گواهان يا نويسندگان اسناد مى‌فرمايد: «و نبايد به نويسنده و شاهد، (به خاطر حقگويى،) زيانى برسد» [٤]: وَ لا يُضارَّ كاتِبٌ و لا شهيدٌ [٥].

اين قاعده كه به صورت گسترده‌تر در روايات اسلامى مطرح شده، از قواعد مهمى است كه احكام اسلام را (از طريق دگرگون شدن موضوعات) بر نيازها و ضرورت‌هاى واقعى هر زمان تطبيق مى‌دهد كه شرح آن در كتب قواعد الفقهيه داده شده است.

[١]. سوره طلاق، آيه ٦.

[٢]. سوره بقره، آيه ٢٣١.

[٣]. سوره نساء، آيه ١٢.

[٤]. اين در صورتى است كه لا يُضارُّ، فعل مجهول بوده باشد و اگر فعل معلوم باشد، يعنى آنها زيان نرسانند.

[٥]. سوره بقره، آيه ٢٨٢.