اخلاق اسلامى در نهج البلاغه( خطبه متقين) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٦٧ - نكاتى در مورد علم و جهل

در آيه ديگرى چنين مى‌خوانيم: كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللهُ آيَاتِهِ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ‌: «خداوند اين‌گونه آياتش را براى مردم تبيين مى‌كند تا پرهيزگارى پيشه كنند». [١]

اين تعبير به خوبى نشان مى‌دهد كه تبيين آيات مقدمه‌اى براى آگاهى، و آگاهى وسيله‌اى براى تقوا است. مسلماً هر جا علم است، الزاماً تقوا نيست، چرا كه عالم بى‌عمل نيز پيدا مى‌شود؛ ولى بدون شك علم مقدمه‌اى مؤثر براى تقوا محسوب مى‌گردد.

اميرالمؤمنين (عليه السلام) مى‌فرمايند:

«اعْظَمُ النّاسِ عِلماً اشَدُّهم خَوف؛ مِنْ اللّه»:

«آن كسى كه علمش از همه بيشتر است، خدا ترسيش از همه شديدتر مى‌باشد». [٢]

٨- علم سرچشمه زهد است.

وَقَالَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ وَيْلَكُمْ ثَوَابُ اللهِ خَيْرٌ لِّمَنْ آمَنَ وَعَمِلَ صَالِحاً وَلَا يُلَقَّاهَا إِلَّا الصَّابِرُونَ‌: «آنها كه از علم و دانش بهره داشتند، گفتند: واى بر شما! پاداش الهى براى كسانى كه ايمان آورده‌اند و عمل صالح انجام مى‌دهند، بهتر است، اما جز صابران آن را دريافت نمى‌دارند». [٣]

اين آيه كه در اواخر سوره قصص در داستان قارون آمده، و بيانگر نصيحت علماى بنى‌اسرائيل به توده مردمى است كه وقتى نمايش ثروت قارون، آن ثروتمند خودخواه را ديدند، آرزو كردند اى كاش به جاى او بودند، آن عالمان وقتى دنياپرستى مردم را ديدند فرياد زدند، واى بر شما دنياپرستانى كه زرق و برق دنيا شما را گرفته است! مبادا فريب دنيا خوريد؛

اگر ايمان و عمل صالح داشته باشيد، پاداشهاى الهى در دو جهان از همه اينها بهتر و برتر است؛ و لازمه آن صبر و شكيبائى و عدم تسليم در برابر زر و زور است.

[١]. سوره بقره، آيه ١٨٧.

[٢]. غرر الحكم، حكمت ٣٢٦.

[٣]. سوره قصص، آيه ٨٠ ..