اخلاق اسلامى در نهج البلاغه( خطبه متقين) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٢٨ - ٥٥- در عين انجام اعمال نيك باز هم ترسانند!

متقين مى‌ترسند از اين كه در اعمال آنها ريائى بوده باشد، ريائى كه پيامبر (صلى الله عليه و آله) در روايتى درباره آن فرمودند:

«انَّ اخْوَفَ ما اخافُ عليكم الشّركُ الاصْغَر- قالوا: وَ مَا الشِّركُ الاصْغَر؟- قال: الرّياء ...»:

«ترسناك‌ترين چيزى كه بر شما مى‌ترسم، شرك‌

اصغر و كوچك است- گفتند: شرك كوچك چيست؟- فرمودند: ريا»، [١] ريائى كه از راه رفتن مورچه سياهى بر سنگ سياهى در شب تار، مخفيانه‌تر در وجود انسان نفوذ مى‌كند!

شدّاد بن أوس گويد: پيامبر (صلى الله عليه و آله) را ديدم گريه مى‌كند، عرض كردم يا رسول الله چه چيزى شما را به گريه وا داشته است؟ فرمود: مى‌ترسم بر امّتم از شرك، آگاه باش كه آنها عبادت بت و خورشيد و ماه نمى‌كنند ولكن با اعمالشان ريا مى‌كنند [٢] (و اين ريا شرك است، يعنى در عبادت، غيرخدا را با او شريك مى‌كنند).

به امام على (عليه السلام) گفته شد: كدام يك از مخلوقات كورند؟ فرمود: «آن كه عمل براى غيرخدا انجام دهد!» [٣] آن عابد به نماز جماعت هميشه مى‌رفت، و در صفّ اول مى‌ايستاد، سى سال چنين مى‌كرد، روزى دير رسيد و صف آخر ايستاد، ديد احساس ناراحتى مى‌كند، نماز سى سال را قضا كرد، براى اين كه احتمال داد شايد ريائى در اين مدت در كار بوده است!

پرهيزگار مى‌ترسد از اين كه گرفتار عجب شود، عجبى كه امام صادق (عليه السلام) فرمودند:

«من دخله العجب هلك»؛

«هر كس عجب به او راه پيدا كند، هلاك مى‌شود». [٤] امام على (عليه السلام) نيز فرمودند:

«العجب هلاك و الصبرِ مَلاك»؛

«خودبرتربينى و خوشنودى از خود هلاكت و صبر (در مقابل خودبينى) اقتدار و مايه قوام است». [٥]

[١]. شرح نهج‌البلاغه، ابن ابى الحديد، جلد ٢، صفحه ١٧٩- ميزان الحكمه، جلد ٤، صفحه ٢٨.

[٢]. همان مدرك.

[٣]. «قيل للامام على (عليه السلام) اىّ الخلق اعمى؟ قال: الذّى عمل لغير اللّه» (بحار، جلد ٧٧، صفحه ٣٧٨).

[٤]. بحار الانوار، جلد ٧٢، صفحه ٣٠٩ و از مولى على (عليه السلام) نيز در صفحه ٣١٤ نقل شده است.

[٥]. بحار الانوار، جلد ٧٢، صفحه ٣١٥ ..