اخلاق اسلامى در نهج البلاغه( خطبه متقين) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٢٠ - ٥٤- پرهيز از طمع

طبيعتى است. [١]

طمع دو گونه است: ممدوح و مذموم، ممدوح مثل مثل طمع در عفو خداوندى، چنانكه امام سجاد (عليه السلام) در دعاى ابوحمزه مى‌فرمايند: «اذا رَأَيتُ مولاى ذنوبى فَزِعت، و اذا رَأَيْتُ عَفْوكَ طَمِعْت؛ «وقتى مولاى من گناهانم را مى‌بينم فزع و جزع مى‌كنم، و وقتى عفو تو

را مى‌نگرم، طمع مى‌كنم» [٢] يا مثل طمع در رأفت و رحمت الهى چنانكه امام سجاد (عليه السلام) در همان دعا مى‌فرمايند: «فَانَّما اسْئَلك لَقَديم الرِّجاء لَك وَ عَظيم الطَّمَعَ فيكَ الَّذى اوْ جَبْتَه عَلى نَفْسَكَ مِنَ الرأفة و الرَّحمة»: «همانا به خاطر قدم اميد به تو و عظمت طمع (بندگان) در وجود تو طلب مى‌كنم آنچه را كه واجب كردى بر نفس خودت كه رأفت و رحمت است». [٣] البته اين طمع ممدوح و اميد به اين رحمت و ثواب و قرب الهى و دخول در جنّت به صرف طمع حاصل نمى‌شود. آن امام سجاد (عليه السلام)، كه طمع در رحمت الهى دارد، به وظائف و تكاليف الهى نيز عمل كرده، و چنين توقعى دارد.

در آيه ٢١٤ سوره بقره چنين مى‌خوانيم: أَمْ حَسِبْتُمْ أَنْ تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ وَلَمَّا يَأْتِكُمْ مَثَلُ الَّذِينَ خَلَوْا مِنْ قَبْلِكُمْ مَسَّتْهُمُ الْبَأْسَاءُ وَالضَّرَّاءُ: «آيا گمان كرديد داخل بهشت مى‌شويد (بدون اينكه سختى و رنج ببينيد) و هنوز نيامده است مثل كسانى كه قبل از شما بودند، ناراحتى جنگ و سختى و شدت درونى را كشيدند ..». [٤]

اين آيه نشان مى‌دهد كه بدون تحمل سختى و مشقت توقع دخول در بهشت‌

[١]. مفردات، صفحه ٣٠٧.

[٢]. دعاى ابوحمزه كه در اعمال شبهاى ماه رمضان در مفاتيح آمده است. بحار الانوار، جلد ٨٩، صفحه ٨٩- ميزان الحكمه، جلد ٥، صفحه ٥٥٥.

[٣]. دعاى ابوحمزه كه در اعمال شبهاى ماه رمضان در مفاتيح آمده است. بحار الانوار، جلد ٨٩، صفحه ٨٩- ميزان الحكمه، جلد ٥، صفحه ٥٥٥.

[٤]. شايد بتوان گفت «بأساء» ناراحتى ناشى از جنگ و «ضرّاء» ناراحتى ناشى از بيماريهاى درونى است ..