اخلاق اسلامى در نهج البلاغه( خطبه متقين) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٤٩ - عوامل خطا و لغزش

امام صادق (عليه السلام) نيز مى‌فرمايند:

«المُستَبِدّ بِرَأيه موقوفٌ على مَداحض الزَّلَل»

«فردى كه فقط به فكر خود اتكاء مى‌كند، بر لغزشگاههاى خطا ايستاده است» [١] و هر آن بايد منتظر سقوط خود باشد فرد مستبدى كه فقط رأى و فكر خود را مى‌پسندد و بر آن تكيه مى‌كند، از نظر مكتب اسلام هم‌نظر خودش صواب نيست و هم در مقام مشورت، از مشورت با او نهى شده است، امام صادق (عليه السلام) مى‌فرمايند با مستبد خودرأى مشورت مكن‌

«لا تُشِرْ على المستَبِدّ برأيه». [٢]

مولى على (عليه السلام) نيز مى‌فرمايند: رأى انسان منفرد و تك‌رو و انسانى كه فقط به رأى و نظر خود خوشنود است در واقع رأى و نظر باارزشى نيست.

«لا رأى لِمَن انفَرَد برأيه» [٣]، «ليس لِمُعْجِب رأىٌ» [٤])

زيرا فكر و نظرى ارزش دارد كه هدايت كننده انسان به راه راست و دور كننده انسان از پرتگاه باشد. در مكتب مولى على (عليه السلام) چنين فردى، يك جاهل است:

«ما أعْجَبَ برأيه الّا جاهل» [٥])

«خودبينى نكند به رأى خود مگر جاهل»؛ و آدم جاهل قابل مشورت نيست، عالم هميشه به دنبال زياد كردن علم و علم آموزى است، گرچه از فرد حقير و كوچكى باشد، او به دنبال سخن بزرگ است، گرچه از كودك صادر شود، پس او خودرأى نيست، و چنين انسانى قابل مشورت است چون عالم است.

مولى فرمود:

لا تُصَغِّرنَّ عندك الرأى الخَطير اذا أتاك به الرجلُ الحقير»

«رأى بزرگ را نزد خود كوچك مشمار هنگامى كه مرد حقيرى آن را به تو رساند». [٦]

مولى در جاى ديگر مى‌فرمايند:

مَنْ استَبزدّ برايه هَلَك و مَنْ شاوَرَ الرّجالَ‌

[١]. بحار الانوار، جلد ٧٥، صفحه ١٠٥.

[٢]. همان مدرك.

[٣]. همان مدرك.

[٤]. غرر الحكم.

[٥]. غرر الحكم.

[٦]. غرر الحكم ..