اخلاق اسلامى در نهج البلاغه( خطبه متقين) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٦ - ٢٨- ٢٩- ركوع و سجدههاى طولانى پرهيزگاران

خضوع بيشتر براى خداوند است. [١]

آيا مى‌دانى مفهوم سجود چيست؟ سجودى كه تنها در نمازهاى و اجب يوميه ٣٤ بار انجام مى‌دهيم اين سؤال را از مولى على (عليه السلام) كردند، فرمود: وقتى سر بر زمين مى‌نهى، يعنى‌ (مِنْها خَلَقْتَنى) از اين خاك خلقم كردى وقتى سرت را برمى‌دارى، يعنى‌ (الَيْها تُعيدُنى) به سوى همين خاك مرا باز مى‌گردانى، و وقتى از سجده دوم برمى‌دارى، يعنى‌ (مِنها أخرجتَنى‌) از همين خاك بيرون آوردى و سجده دوم را كه مى كنى‌ (وَ مِنها تَخْرُجُنى تارَة اخْرى) از همين خاك يكبار ديگر مرا خارج مى‌كنى. [٢]

پس اى عزيز حال كه اين معارف آشكار شد، دقت كن در عظمت خداوند و كوچكى خود و اين كه نماز با خضوع و خشوع موجب استفاده تو است، نه افاده خدا، زيرا او خدائى است كه آسمانها و زمين و خورشيد و ماه و ستارگان و كوهها و اشجار و تمامى جنبندگان ساجد او هستند، حتى از نظر تكوين ملائكه و جن و انس سجده كننده براى اويند.

(أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللهَ يَسْجُدُ لَهُ مَنْ فِى السَّماوَاتِ وَمَنْ فِى الْارْضِ وَالشَّمْسُ وَالْقَمَرُ وَالنُّجُومُ وَالْجِبَالُ وَالشَّجَرُ وَالدَّوَابُّ وَكَثِيرٌ مِّنَ النَّاسِ وَكَثِيرٌ حَقَّ عَلَيْهِ الْعَذَابُ) [٣]

سجود، تفسير شده به غايت خضوع و ذلّت و اطاعت، خواه، بااراده و يا بدون اراده.

موجودات به دو دسته تقسيم مى‌شوند: ١- موجوداتى كه داراى اراده و اختيار ناشى از تعقّل نيستند، مثل جمادات و گياهان و حيوانات (جمادات و گياهان اراده ندارند و حيوانات هم اراده و اختيار ناشى از تعقل، ندارند). اينها چون اراده‌

[١]. بحار الانوار، جلد ٨٥، صفحه ١٤٧؛ ميزان الحكمه، جلد ٤، صفحه ٣٨٦.

[٢]. بحار الانوار، جلد ٨٥، صفحه ١٣٩؛ ميزان الحكمه، جلد ٤، صفحه ٣٨٢.

[٣]. سوره حج، آيه ١٨ ..