اخلاق اسلامى در نهج البلاغه( خطبه متقين) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٦٣ - نكاتى در مورد علم و جهل

ملائكه شد مسلماً بر سائر موجوداتى كه اين آگاهى را ندارند، تفوّق و برترى دارد.

٣- درجات قرب به خدا متناسب با درجات معرفت است:

... يَرْفَعِ اللهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَالَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجَات‌: (اگر به دستورات الهى عمل كنيد) «خداوند كسانى را كه از ميان شما ايمان آورده‌اند، و آنها كه از علم بهره دارند، به درجات عظيمى بالا مى‌برد.» [١] در آغاز اين آيه سخن از چند دستور اخلاقى درباره آداب مجلس است، و به دنبال آن درجات عالمان و مؤمنان را در پيشگاه‌

خداوند به عنوان نتيجه و پاداش كسانى كه به اين دستورات عمل كنند، ذكر مى‌كند.

«درجات» جمع «درجه» به معنى پله‌هائى است كه به طرف بالا مى‌رود، و در مقابل «دركات» جمع «دركه» به معنى پله‌هائى است كه رو به پائين مى‌رود مانند پله‌هاى سرداب، تعبير «درجات» به صورت «نكره» اشاره‌اى به عظمت ايندرجات و جمع بودن آن شايد اشاره‌اى به تفاوت ميان عالمان در اين درجات باشد.

در تفسير «الميزان» آمده كه: از اين آيه استفاده مى‌شود كه مؤمنان دو گروهند: «مؤمنان عالم» و «مؤمنان غيرعالم» و مؤمنان عالم برترند، سپس به آيه‌ هَلْ يَسْتَوِى الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَالَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ‌: «آيا كسانى كه مى‌دانند با كسانى كه نمى‌دانند يكسانند»، [٢] استناد كرده است.

در روايتى از اميرالمؤمنين (عليه السلام) مى‌خوانيم:

«انَّ الثّوابَ بِقَدْر العَقْل»:

«پاداش هر كس به اندازه عقل (و دانش) او است». [٣] هر چه تعقل انسان عالمانه‌تر و آگاهانه‌تر باشد، ثواب عملش بيشتر است.

٤- انبياء (عليهم السلام) خواهان علم بيشترند.

[١]. سوره مجادله، آيه ١١.

[٢]. سوره زمر، آيه ٩.

[٣]. بحار الانوار، جلد ١، صفحه ٨٤ ..