اخلاق اسلامى در نهج البلاغه( خطبه متقين) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٦٢ - نكاتى در مورد علم و جهل

الأَسْماءَ كُلَّها) [١] و گاه به نوع انسان آنچه را نمى‌داند از طريق تكوين و تشريع مى‌آموزد عَلَّمَ الْانسَانَ مَا لَمْ يَعْلَمْ‌ [٢] گاه قلم بدست او داده و نوشتن مى‌آموزد الّذى عَلَّمَ بِالْقَلَم‌ [٣] گاه يك حرف و دو حرف بر زبانش مى‌نهند و شيوه سخن گفتن به او تعليم مى‌دهد الرَّحْمَنُ- عَلَّمَ الْقُرْآنَ- خَلَقَ الْانسَانَ- عَلَّمَهُ الْبَيَانَ‌ [٤]

٢- امتياز انسان بر سائر موجودات به وسيله علم است، در قرآن چنين مى‌خوانيم:

قَالَ يَا آدَمُ أَنْبِئْهُمْ بِأَسْمِآئِهِمْ فَلَمَّا أَنْبَأَهُمْ بِأَسْمِآئِهِمْ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَّكُمْ إِنِّى أَعْلَمُ غَيْبَ السَّمَوَتِ وَالْارْضِ وَأَعْلَمُ مَا تُبْدُونَ وَمَا كُنتُمْ‌

تَكْتُمُونَ‌: «فرمود، اى آدم، آنها را از اسامى و اسرار موجودات آگاه كن، و هنگامى كه آدم (عليه السلام) آنها را آگاه ساخت، فرمود، نگفتم من غيب آسمانها و زمين را مى‌دانم، و نيز آنچه را شما (فرشتگان) آشكار مى‌كنيد، يا پنهان مى‌داشتيد» ا. [٥]

اين سخن پس از اين بود كه ملائكه جنبه فساد انسان را در نظر گرفته بودند، ولى پس از اين كه آگاهى و دانش او را درك كردند، در برابر امر خداوند مبنى بر سجده بر آدم (عليه السلام) خاضع شده و سر تسليم فرود آوردند، و علتى بر مسجود بودن آدم (عليه السلام) نبود مگر علم و دانش او كه موجب امتياز او شد و انسانها هم به نسبت علم خود بر ديگرى برترى دارند، پيامبراكرم (صلى الله عليه وآله) فرمودند:

اكْثَرَ النّاسِ قيمةً اكْثَرُهُم عِلْمَاً وَ اقَلُّ النّاس قيمَةً اقَلَّهُم عِلْماً

«آن كس كه علمش از همه افزونتر باشد، قيمتش از همه بيشتر است، و آن كسى كه علمش از همه كمتر باشد، قيمتش كمتر». [٦] و وقتى مسجود

[١]. سوره بقره، آيه ٣١.

[٢]. سوره علق، آيه ٥.

[٣]. سوره علق، آيه ٤.

[٤]. سوره الرحمن، آيه ١- ٤.

[٥]. سوره بقره، آيه ٣٣.

[٦]. بحار الانوار، جلد ١، صفحه ١٦٤ ..