اخلاق اسلامى در نهج البلاغه( خطبه متقين) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٩٣ - مراقبت

اينها اينها مقربين درگاه ربوبى هستند

و به دو قسمت تقسيم مى‌شوند: يكى مقرّب صديق و يكى مقرب پرهيزگار كه از اصحاب يمين و بهشتيان است. [١]

اوّلى مراقبتش از روى تعظيم و بزرگ شمردن خداوند است و هيبت الهيه موجب مراقبت او شده، و دوّمى به جهت حيا از او مراقبت مى‌كند، يعنى وقتى از بچه دو ساله‌اى كه در اتاقى او را مشاهده مى‌كند، حيا مى‌كند و گناه نمى‌كند، از خداوند به طريق اولى حيا مى‌كند، و مراقبت از خود مى‌كند و مسلماً درجه دسته اول برتر از دسته دوم است.

پس اى برادر مراقب اعمال خود باش و ببين چه مى‌كنى و براى كه مى‌كنى و چگونه مى‌كنى!

در روايتى آمده: «براى بنده در هر حركتى از حركات او اگر چه كوچك باشد، سه دفتر و ديوان است:

«الاوّلُ لِمَ و الثانى كيفَ و الثالث لِمَنْ»:

معنى «لِمَ» يعنى براى چه انجام دادى، مقصودت از اين عمل چه بود براى شهوت و هواى نفسانى بود، اگر جواب قانع كننده داد و عمل را براى مولايش انجام داده آن وقت از ديوان دومى سؤال مى‌شود كه:

«كَيفَ فَعَلتَ»:

«چگونه عمل كردى؟» هر عملى داراى شرطى و جزئى و حكمى است، آيا از روى علم به احكام و اجزاء عمل كردى؟ يا از روى جهل و گمان، اگر به سلامتى از اين ديوان گذشت، ديوان سوم باز شده، و از او مطالبه اخلاص مى‌شود كه براى چه كسى اين عمل را انجام دادى؟ آيا تنها براى خدا آن را انجام دادى، يا براى غير، يا غير را شريك كردى؟!

در مراقبت دو مراقبت و نظر لازم است: يكى قبل از عمل كه در قصد و حركت اوليه مراقب باشد كه براى خدا حركت كند، نه براى هوا.

دوم در موقع شروع در عمل كه آن چه خدا مى‌خواهد از حيث حركات و سكنات انجام دهد، و مراعات ادب مولى را كند، و مثلا اگر نشسته است رو به قبله‌

[١]. محجة البيضاء، جلد ٨، صفحه ١٥٦ به بعد ..