اخلاق اسلامى در نهج البلاغه( خطبه متقين) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٩٤ - مراقبت

نشيند، كه رسول گرامى (صلى الله عليه و آله) فرمود:

«خَيرُ المَجالِس ما اسْتَقْبِلَ بِه القِبْلة»:

«بهترين مجالس آن است كه رو به قبله انجام گيرد و چهارزانو ننشيند، زيرا در مجلس پادشاهان چنين ننشينند»، و مالك الملوك مطلع بر اين مطلب است، اگر مى‌خواهد بخوابد بر دست راست رو به قبله با سائر آداب كه در جاى خود بيان شده، بخوابد حتى در قضاء حاجت، آداب آن را (كه در كتابها ذكر شده) مراعات كند، اسلام دين ادب و تربيت است، حتى در جاهاى پست انسان را مؤدب به آداب تربيت مى‌كند. [١]

صاحب كتاب عرفان اسلامى مى‌گويد: اهل مراقبت سه حال دارند:

١- اول حال آن است كه بواسطه معرفت و يقين بر اينكه خداوند مطلع بر ضمير بنده است، اين حال پيش مى‌آيد كه فكر بد و شيطانى به قلب او راه پيدا نمى‌كند، و چون خدا را حاضر و ناظر در همه جا مى‌بيند كمتر به دام هواى نفس مى‌افتد. اين است مراد يكى از عرفاى عالى مقدار كه فرمود:

«المُراقَبَةُ استِدامَةُ علمِ العَبدِ باطّلاع الرّبِ فى جميع احْوالِه»

«يعنى مراقبت دوام علم بنده است به اينكه پروردگار از تمام احوال بنده مطلع است».

حاصل آنكه اول حال، مراقبت آن است كه حسن بن على دامغانى گفته:

«عليكم بحفظ السرائر فانّه مطّلعٌ على الضمائر»:

«بر شما است حفظ پنهانيها زيرا خدا آگاه بر ضمائر و مكنونات است».

٢- دوم حال مراقبت آن است كه سالك، كائنات را فراموش كند، به طورى كه وجود و عدم دنيا براى او يكسان باشد، و

چنان مراقب باشد كه جز خدا هيچ چيز در ذهن و فكر او نباشد.

احمد بن عطا گفت

«خيرُكُم مَنْ راقَبَ الحقَّ بالحق فى فَناء ما دُونَ الحق»:

«بهترين شما كسى است كه حقاً مراقب حق باشد، در اين كه غير از وجود حق، فانى است».

[١]. محجة البيضاء، جلد ٨، صفحه ١٦٣- ١٦٢ ..