ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ٣٨٤ - تفسير

شعله‌ور ميگردد.

(وَ أَنْ لَوِ اسْتَقامُوا عَلَى الطَّرِيقَةِ لَأَسْقَيْناهُمْ ماءً غَدَقاً) اين اوّل حكمى از خداى سبحان است.

ابن عبّاس و سدى گويند: يعنى اگر آدميان و جنّيان بر طريق ايمان استقامت ميورزيدند ما ايشان را مينوشانيديم آب گواراى فراوان. مقاتل گويد:

اراده نموده باين آيه مشركين مكّه را. يعنى اگر ايشان ايمان آورده و بر راه هدايت استقامت ميداشتند ما آنها را سيراب ميكرديم از آسمان بآب فراوانى و اين بعد از آنى بود كه هفت سال برايشان باران نباريد.

و بعضى گفته‌اند: اگر ايمان آورده و بر راه هدايت و راست استقامت كرده بودند، هر آينه در دنيا برايشان توسعه ميداديم و مثل بآب فراوان زده، براى اينكه تمام خوبى‌ها و روزى در بارانست. و اين مانند قول خداى تعالى است كه ميفرمايد: و اگر ايشان بتورات عمل كرده بودند ... تا آنجا كه ميفرمايد:

هر آينه ميخوردند از بالاى سرشان و از زير پاهايشان. و مانند قول خدا است هر آينه ميگشوديم برايشان. نازل ميكرديم بر آنها بركات آسمان و زمين را.

و برخى گفته‌اند: يعنى اگر استقامت بر راه كفر كنند. پس همه آنها كافر هستند ما به آنها مال بسيار ميدهيم و برايشان وسعت خواهيم كه امتحانشان در تكليف سخت شود. و براى اين فرمود:

(لِنَفْتِنَهُمْ فِيهِ‌) فرّاء گويد باين سبب ايشان را امتحان كنيم. و اين گفته ربيع و كلبى و ثمالى و ابو مسلم و ابن مجلنى است. و دليل آن آيه. پس چون فراموش كردند آنچه تذكّر داده شده بودن بآن گشوديم بر آنها ...

و بعضى گفته‌اند: يعنى با آنها معامله آزمايش كننده خواهيم كرد