ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ٦١ - تفسير

(خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ بِالْحَقِ‌) يعنى: بعدل و باحكام صنعت و درستى تقدير و تدبير، و بعضى گفته‌اند: يعنى براى حق و آن اينست كه عقلاء را آفريد و ايشان را در معرض ثواب بزرگ قرار داد، و ما سواى آنها را خلق كرد به تبعيّت و طفيلى وجود آنها براى آنچه در خلق ما سوايشان براى ايشانست لطف و محبّت.

((وَ صَوَّرَكُمْ)) يعنى: تمام بشر را.

(فَأَحْسَنَ صُوَرَكُمْ‌) از جهت حكمت و پذيرفتن عقل نه قبول طبع و خلقت، زيرا در جمله و ميان ايشانست كسى كه زيبايى صورت ندارد.

و بعضى گفته‌اند: پس نيكو نمود صورتهاى ايشان را از جهت قبول كردن طبع و خلقت بعلّت اينكه اين آن مفهوم از زيبايى صورتهاست پس آن مانند قول اوست كه هر آينه البتّه ما ايجاد كرديم انسانى را در زيباترين صورتها و تقويم‌ها اگر چه در ميان ايشان آدم زشت و بد صورت هم است براى اينكه اين عارضى و باين زشتى مورد اعتناء و توجّه نيست، پس خداوند سبحان انسانى را بر بهترين صورتهاى تمام حيوانات آفريد، و صورت عبارت از سازمان و ساختمان مخصوص است.

(وَ إِلَيْهِ الْمَصِيرُ) يعنى: بسوى خدا در روز قيامت مرجع و مآل است‌( يَعْلَمُ ما فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ يَعْلَمُ ما تُسِرُّونَ وَ ما تُعْلِنُونَ‌) يعنى: آنچه بعضى از شما با بعض ديگر آهسته ميگويد و آنچه از ديگرى در سينه خود پنهان ميكند، و فرق ميان اسرار و اخفاء اينست كه اخفاء اعم است، بعلت اينكه گاهى شخص او مخفى شده و خاطره نفسى او هم مخفى ميشود ولى اسرار در معنى است نه در شخص.