ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ٣٤٦ - تفسير

(وَ اللَّهُ أَنْبَتَكُمْ مِنَ الْأَرْضِ نَباتاً) مقصود اوّل و اساس خلقت آدم است و آدم از زمين آفريده شده و مردم همه فرزندان آدم هستند و اين مثل قول خداست.( وَ بَثَّ مِنْهُما رِجالًا كَثِيراً وَ نِساءً). و از آدم و حوّاء ايجاد كرد و توليد نمود مردان و زنان بسيارى.

و بعضى گفته‌اند: يعنى خداوند ايجاد كرد همه مخلوق و يا آدم را بتغذيه كردن آنچه زمين رويانيده و در آن نمو ميكند. و بعضى گفته‌اند يعنى شما را از زمين ميروياند بعد از كوچكى به بزرگى و به بلندى و درازى بعد از كوتاهى.

(ثُمَّ يُعِيدُكُمْ فِيها) سپس شما را برميگرداند در زمين به صورت مردگان.

(وَ يُخْرِجُكُمْ‌) و در روز قيامت زنده بيرون ميآورد شما را( (إِخْراجاً)) بيرون آوردنى و اين مصدر را براى تأكيد آورد.

(وَ اللَّهُ جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ بِساطاً) و خداوند زمين را براى شما- مبسوط و وسيع قرار داد كه بتوانيد بر آن راه رويد و در آن مستقرّ و ثابت باشيد. سپس بيان كرد كه چنان قرار داد كه:

(لِتَسْلُكُوا مِنْها سُبُلًا فِجاجاً) تا راه‌هاى وسيع از آن را به پيماييد:

يعنى راه‌هاى گشاد را.

ابن عبّاس گويد: تا راه‌هاى گوناگون و بگفته بعضى «سبلا فى الصّحارى «صحرا نوردى» و فجاجا في الجبال» كوه‌نوردى كنيد.

و البته خداوند اقسام نعمتهاى ذكر شده را شمرده براى امتحان بر خلقش و تنبيه كردن ايشان بر اينكه حضرتش مستحقّ عبادت خالص از