كرد مانند كفاره صيد در حرم بر اساس آيه شريفه «فجزاء مثل ما قتل من النعم» (١٨٢) كه مناط در آن، مثليت است ولى براى يافتن مثل بايد مصاديق آن را جستجو كرد. (١٨٣) اين تعريف نيز درست به نظر نمى‌رسد؛ چون بررسى و جستجوى مصاديق و افراد حكم، شيوه جداگانه ديگرى از مسالك علت است كه آن را تنقيح مناط مى‌نامند.

برخى نيز الحاق فرع به اصل را در صورت علم به اينكه وصف مشترك نمى‌تواند ملاك حكم باشد ، شبه ناميده‌اند؛ مانند الحاق تيمّم به وضو در حكم وجوب نيت، به دليل اينكه هر دو طهارتند. (١٨٤)

اما تعريفى كه بيشتر محققان اهل سنت درباره شبه پذيرفته‌اند اين است كه شبه، عبارت است از سرايت دادن حكم اصل به فرع به سبب وصفى كه سازگارى ذاتى با حكم ندارد و مناسبت آن موهوم است؛ بدين معنى كه جزم به مناسبت و يا عدم مناسبت صفت با حكم وجود ندارد، ولى در برخى از احكام ، مناسبت آن ثابت شده است. (١٨٥)

١ ـ ٨ . حجيت شبه

در اعتبار كشف علت از راه شبه نيز اختلاف نظر وجود دارد، برخى از دانشوران حنفى و مالكى و شافعى آن را معتبر دانسته‌اند و بر اين عقيده‌اند كه در احكام شرعى مى‌توان به گمان عمل كرد و وصف شبه، افاده گمان مى‌كند. (١٨٦)

در مقابل، گروهى از حنفيان و شافعى‌ها مانند باقلانى و ابواسحاق شيرازى

(١٨٢) المائده /٩٥.
(١٨٣) الآمدى، سيف الدين على، البحر المحيط، ج ٥، ص ٢٣١.
(١٨٤) الاسنوى، جمال الدين عبدالرحيم، نهاية السول، ج ٣، ص ٦٤.
(١٨٥) الرازى، فخر الدين محمد، المحصول، ج ٢، ص ٢٠٧.
(١٨٦) همان، ج ٢، ص ٢٨٢.