فهم نادرست مراد قرآن از قصاص است كه گمان كرده‌اند مراد از آن مجازات است و به اشتباه پشت اشتباه دچار شده‌اند . البته، بنابر آنچه گفتيم، پاسخ اين سخنان روشن است و پاسخ بنا بر مسلك خودشان در التحرير و التنوير چنين آمده است :

«بر اين سخنان اين اشكال وارد است كه اگر اين تفصيل «الحر بالحر ... » مورد نظر نبود، فائده‌اى در ذكر آن نبود و معنى هر كلامى با انجامش روشن مى‌شود و ضرورتاً خاص، عام را تخصيص مى‌زند و چاره‌اى نيست كه الحر بالحر ... تفصيل باشد مگر اينكه بگويند از باب مثال ذكر شده است». (٨٧)

جمله دوم : الْحُرُّ بِالْحُرِّ وَالْعَبْدُ بِالْعَبْدِ وَالأُنثَى بِالأُنثَى

اين جمله در سه عبارت ـ كه هر يك مركب از مبتدا و خبر است ـ قصاص معتبر در مورد «قتلى» را توضيح مى‌دهد. همانطور كه در روح المعاني (٨٨) و الأمثل (٨٩) و إعراب القرآن و بيانه (٩٠) و التحرير والتنوير (٩١) و غير اينها آمده است، حرف «باء» براى مقابله است كه بر سر عوض در مى‌آيد مانند «الكتاب بدينار» و «باء» در آيه: {وَكَتَبْنَا عَلَيْهِمْ فِيهَا أَنَّ النَّفْسَ بِالنَّفْسِ} (٩٢) هم به همين معنى است. متعلَّق اين حرف جر چيزى است كه موقعيت كلام مقتضى آن است مثلاً وقتى در موقع فروش گفته شود : «الكتاب بدينار»، مقتضاى موقعيت كلام اين است كه «باء» به يكى از مشتقات «بيع» مانند «بعت، ابيع، يباع» تعلق داشته باشد و وقتى در موقع

(٨٧) التحرير والتنوير، ج٢، ص١٣٧.
(٨٨) ج١، ص٤٤٦.
(٨٩) ج١، ص٥٠٢.
(٩٠) ج١، ص٢٥٤.
(٩١) ج٢، ص١٣٦.
(٩٢) مائده، آيه ٤٥.