فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٥١ - قصاص در قرآن كريم روح الله ملكيان
پيش از آنكه بخواهند پاسخ اين قبيل سؤالات را بدهند، خود به خود جواب داده شده بود. خطا در فهميدن يك كلمه از كلمات قرآن، آنان را به اين گونه محامل و توجيهات كشانده است .
اكنون كه مراد از قصاص روشن شد، مفاد خود عبارت مىرساند كه متعلق «فى القتلى» كلمه «قصاص» و «قتلى» ظرف قصاص است . برخلاف آنچه در بيان السعادة (٦٦) و الجدول فى إعراب القرآن (٦٧) و غير اين دو آمده كه «كتب» را متعلَّق جار و مجرور دانستهاند و بر خلاف إعراب القرآن و بيانه (٦٨) و إعراب القرآن الكريم (٦٩) كه گفتهاند جار و مجرور به محذوفى تعلق دارد كه حال از «قصاص» است؛ زيرا اولاً، كلمه اقرب ـ در اينجا «قصاص» ـ كلمات دورتر را از متعلَّقشدن باز مىدارد. ثانياً، آنچه از آيه استفاده مىشود اين است كه بر مسلمانان مساوات در كشتگان تشريع شده است نه اينكه بر ايشان در كشتگان مساوات تشريع شده است . ثالثاً، تقدير خلاف اصل است و دليلى بر آن در آيه نيست و همين خود قرينه ديگرى است بر اينكه مراد از قصاص، مساوات است؛ چرا كه اگر مراد مجازات باشد، لازمهاش يكى از اين دو محذور است:
١-ارتكاب مجاز نسبت به ظرفيت، و بدين سبب ابن عاشور تونسى (٧٠) گفته است :
«حرف فى در «في القتلى» براى ظرفيت مجازى است؛ چون قصاص در خود كشتگان ممكن نيست و لذا بايد مضافى در تقدير گرفت.
منظور او از تقدير، «فى قتل القتلى» است .
(٦٦) ج١، ص١٦٧.
(٦٧) ج٢، ص٣٥٧.
(٦٨) ج١، ص٢٥٤.
(٦٩) ج١، ص٧٤.
(٧٠) التحرير و التنوير، ج٢، ص١٣٦.