الصيام ونيز كتب عليكم إذا حضر أحدكم الموت إن ترك خيراً الوصية» (٦)، ولى خواهيم ديد كه سخن او با آيه ١٨٧ سوره بقره: {أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ‌إِلَى نِسَائِكُمْ ... فَالآنَ بَاشِرُوهُنَّ وَابْتَغُوا مَا كَتَبَ اللَّهُ لَكُمْ} ،منافات دارد.

متعلق تشريع، يا حكمى الزامى است كه ترك آن جايز نيست و يا حكمى ترخيصى است كه ترك و انجام دادن آن هر دو جايز است. از حكم الزامى، نوعى مشقت و سختى بر مكلف به نظر مى‌رسد (٧)، از اين رو وقتى كه حكمى با فعلى انشا شود كه با حرف «على» متعدّى مى‌شود، آن حكم الزامى است، همان طور كه در مورد آيات قصاص، روزه، وصيت و قتال اين گونه است. بدين جهت، فخر رازى (٨) گفته است: «لفظ عليكم، مشعر به وجوب است». و برعكس هرگاه حكم ترخيصى باشد كه از آن منفعت و رخصت و سهولت و مانند آن به نظر مى‌رسد، آن حكم با فعلى انشا مى‌شود كه با حرف «لام» متعدى مى‌شود مثل آيه ١٧٨ سوره بقره: {فَالآنَ بَاشِرُوهُنَّ وَابْتَغُوا مَا كَتَبَ اللَّهُ لَكُمْ». } همان‌طور كه در باره تحريم ـ كه حكمى الزامى‌است ـ و احلال (٩) ـ كه حكمى ترخيصى است ـ همين گونه است. و لذا در آيات ٢٣ و ٢٤ سوره نساء چنين آمده : {حُرِّمَتْ عَلَيْكُمْ أُمَّهَاتُكُمْ وَبَنَاتُكُمْ وَ... وَأُحِلَّ لَكُمْ مَا وَرَاءَ ذَلِكُمْ} ، و در آيه ٣ و ٤ سوره مائده چنين آمده است: {حُرِّمَتْ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةُ وَالدَّمُ... أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّبَاتُ} .بنابراين بايد «قصاص» كه با تعبير «كتب عليكم» انشا شده، حكمى الزامى باشد.

(٦) مفاتيح الغيب، ج٥، ص٤١.
(٧) و از اين رو چه بسا آن حكم براى مكلف ناخوشايند است همانطور كه آيه ٢١٦ سوره بقره: كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِتَالُ وَهُوَ كُرْهٌ لَكُمْ وَعَسى أَنْ تَكْرَهُوا شَيْئًا وَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْ وَعَسَى أَنْ تُحِبُّوا شَيْئًا وَهُوَ شَرٌّ لَكُمْ وَاللَّهُ يَعْلَمُ وَأَنْتُمْ لاَتَعْلَمُونَ به آن تصريح كرده است.
(٨) مفاتيح الغيب، ج٥، ص٤٠.
(٩) در قرآن واژه تحليل نيامده و از واژه احلال استفاده شده است. نگارنده هم در اين استعمال از قرآن تبعيت كرده است .