فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٣٠ - قياس؛بنيادهاى مفهومى و زمينههاى تاريخى عباسعلى فراهتى

يا عدم تأييد آن در دست نيست. اصوليان از اين مناسب، به مصالح مرسله يا استصلاح تعبير كرده‌اند. (١٦٨)

٣ ـ ١ ـ ٧. مناسب به اعتبار تأثيرگذارى به سه قسم مناسب مؤثر، مناسب ملائم و مناسب غريب تقسيم مى‌شود:

الف) مناسب مؤثر: مناسبى است كه تأثير آن از طريق نص يا اجماع ظاهر و يا به تعبير ديگر، شارع آن را بعينه به عنوان حكم علت ذكر كرده است. غزالى مى‌گويد : «مناسب مؤثر آن چيزى است كه نص يا اجماع، دلالت بر علت بودن آن براى حكم كند، چه در محل نص و چه در غيرنص». (١٦٩)

براى مثال، جهل به عوض در فساد بيع مؤثر است و مانع از ثبوت چيزى در ذمه فرد مى‌شود، پس مهريه مجهول نيز به آن قياس مى‌شود؛ زيرا عوض مجهول است و نتيجه، موجب فساد مى‌شود و دليل بر فساد عقد، اجماع عقلا بر تاثير جهل به عوض، در فساد معامله است. (١٧٠)

ب) مناسب ملائم: وصفى است كه دليلى از ناحيه شارع به صورت مستقيم بر اعتبار آن دلالت ندارد، بلكه اعتبار شارع به صورت موافقت آن با اجماع يا نص است. پس هر گاه مجتهد، علت حكم شرعى را به كمك اين نوع مناسبت تعيين كرد، تعليل وى ملائم و همراه با روش شارع در تعليل احكام است، لذا اين تعليل، معتبر و قياس بر اساس آن جايز است . مانند ثبوت حق ولايت پدر يا جد پدرى در ازدواج دختر باكره صغيره كه علت اين حكم بنا به رأى حنفيه، صغر است نه بكارت؛ زيرا شارع اين وصف(صغر) را علت ولايت بر مال قرار داده است و از