با حكم عقل را در نظر مى‌گيرند. گروهى نيز كه افعال خداوند را تابع مصالح و مفاسد نمى‌دانند، ولى در فقه به قياس روى آورده‌اند، به ناچار وصف سازگار با عرف و سيره عقلا را پذيرفته‌اند.

به هر ترتيب، تعريفى كه بيشتر اصوليان اهل سنت درباره مناسبت ذكر كرده و شايد بهترين تعريف هم باشد، آن است كه مناسبت، وصف ظاهر و منضبطى است كه به واسطه ترتب حكم بر آن، غرض و مقصود شارع حاصل مى‌شود.

١ ـ ٧ . اقسام مناسبت

مناسبت بر اساس اعتبارات گوناگون، تقسيمات مختلفى دارد:

١ ـ ١ ـ ٧ . مناسبت به لحاظ نوع سازگارى، به دو گونه (١٦١) مناسبت حقيقى و مناسبت اقناعى تقسيم مى‌شود:

الف) مناسب حقيقى: وصفى سازگار با حكم شرعى است كه خود بر دو قسم است (١٦٢): مناسب حقيقى دنيوى كه مناسبت آن به خاطر سبب دنيوى است، و مناسب حقيقى اخروى كه مناسبت و منفعتش در آخرت آشكار مى‌شود، مانند تهذيب نفسانى و رياضت روحى.

مناسب حقيقى دنيوى نيز دارى اقسامى است كه به ترتيب عبارتند از ضروريات، حاجيات، تحصنيات.

ب) مناسب اقناعى: وصفى است كه در آغاز و با نگاه اول، با حكم مناسب و سازگار است، ولى پس از بررسى دقيق، خلاف آن ثابت مى‌شود؛ (١٦٣) مانند عدم جواز خريد و فروش سگ و اشياى نجس در قياس به عدم

(١٦١) الزركشى، بدرالدين محمد، البحر المحيط، ج ٥، ص ٢٠٨.
(١٦٢) الرازى، فخر الدين محمد، المحصول، ج ٢، ص ٢٢٠ و الزركشى، بدرالدين محمد، البحر المحيط، ج٥، ص ٢١٣.
(١٦٣) الرازى، فخرالدين محمد، المحصول، ج٢، ص ٢٢٧ و الزحيلى، وهبه،اصول الفقه، ج ١، ص ١٨٥.