مناسبت است كه آن را مصلحت، اخاله ، تخريج مناط نيز ناميده‌اند. (١٥٥) در ميان مسالك علت، اين مسلك از اهميت خاصى برخوردار است به گونه‌اى كه بيشتر مباحث قياس را به خود اختصاص داده است. (١٥٦)

منظور از مناسبت در دانش اصول، مناسبت بين وصف و حكم است كه موجب اعتبار آن وصف به عنوان علت مى‌شود. (١٥٧) در منشأ و خاستگاه حكم به مناسبت، اختلاف نظر وجود دارد؛ (١٥٨) برخى از مناسبت به وصف سازگار با هدف شارع تعبير كرده‌اند، (١٥٩) و برخى ديگر آن را وصف سازگار با حكم از نظر عقل دانسته‌اند، (١٦٠) و گروهى نيز وصف سازگار با عرف و سيره عقلا را مناسبت دانسته‌اند.

با تأملى كوتاه مى‌توان دريافت كه اين اختلاف در تعاريف، صرفاً اختلاف لفظى بوده و به اختلاف در انديشه‌هاى كلامى‌تعريف كنندگان باز مى‌گردد و در عمل تأثيرى ندارد؛ زيرا كسانى كه تعليل افعال الهى را به اغراض عقلى جايز نمى‌دانند و براى عقل در فهم مصالح و مفاسد نقشى قائل نيستند، سازگارى وصف با حكم را از نظر هدف شارع مد نظر دارند. كسانى كه تعليل افعال الهى را باور دارند و افعال خداوند را بر اساس حكمت و مصلحت مى‌دانند، سازگارى وصف

(١٥٥) الشوكانى، محمد بن على، ارشاد الفحول، ص ٢١٤ و الزركشى، بدرالدين محمد، البحر المحيط، ج ٥، ص١٨٤.
(١٥٦) الزركشى، بدرالدين محمد، البحر المحيط، ج ٥، ص ٢٠٦.
(١٥٧) ابوزهره، محمد، اصول الفقه، ص ٢٢٥ و الزحيلى، وهبه؛ اصول الفقه، ج ١، ص ٦٧٦.
(١٥٨) الشوكانى، محمد بن على، ارشاد الفحول، ص ٢١٥.
(١٥٩) الآمدى، سيف الدين على، الاحكام، ج ٣، ص ٢٤٨ و الزركشى، بدرالدين محمد، البحر المحيط، ج٥، ص٢٠٧.
(١٦٠) اسعد السعدى، عبدالحكيم عبدالرحمن، مباحث العله فى القياس، ص ٣٩٥.