الف) مناسب مؤثر: عبارت از وصف مناسبى است كه شارع، حكم را موافق با آن تثبيت و تأييد كرده و اين وصف، از نص شرعى به صراحت يا به صورت ضمنى (ايماء يا اشاره) حاصل مى‌شود؛ مانند وصف صغر براى ثبوت ولايت بر اموال صغير در آيه شريفه : {و ابتلوا اليتامى حتى إذا بلغوا النكاح فان آنستم منهم رشداً فادفعوا إليهم أموالهم} (٥٨)؛

ولايت در اين آيه، يك وصف يا علت مناسب مؤثر است.

در اعتبار و ارزش شرعى اين علت، ميان اصوليان اهل سنت و اماميه وحدت نظر وجود دارد؛ زيرا اگر فهم علت، ظنى هم باشد، ادله حجيت ظواهر آن را شامل مى‌شود.

ب) مناسب ملائم: به علتى گفته مى‌شود كه شارع آن را به صراحت، علت حكم قرارنداده، ولى در حكم ديگرى آن را لحاظ كرده است. غزالى در تعريف مناسب ملائم مى‌گويد: «مناسب ملائم، عبارت است از اينكه علت حكم، تأثير عينيت يا مشابهت ندارد، بلكه تأثير جنسيت دارد».

يعنى حكم قضيه معلوم الحكم با توجه به موافق بودن آن با علت، قابليت تسرى و تعميم به قضيه مسكوت الحكم ديگرى شبيه آن قضيه را ندارد، بلكه فقط در محدوده قضايايى كه از جنس همان قضيه معلوم الحكم است، قابل تعدّى و حمل است، مانند صغر كه بر اساس نص شرعى سبب ولايت بر مال كودك است . برخى از فقيهان اهل سنت بر اين عقيده‌اند كه همين وصف(صغر)، علت براى اثبات ولايت بر نفس نيز هست؛ زيرا ولايت بر نفس از جنس ولايت بر مال است .

بر خلاف نظر مشهور، برخى از اصوليان، مناسب مؤثر و مناسب ملائم را مرادف گرفته‌اند.

(٥٨) يتيمان را چون به حد بلوغ برسند بيازماييد ؛ اگر در آنها رشد كافى يافتيد، اموالشان را به آنها بدهيد: النساء:٦.