قانونى ثابت شده است. اين تساوى ميان جرم و مجازات روشن‌ترين مفهومى است كه از عدالت كيفرى استفاده مى‌شود و به همين جهت مى‌توان گفت فرمان كتاب و سنّت به قصاص كه از پشتوانه تاريخى ديرينه‌اى در ميان صاحبان ملل و مذاهب گوناگون برخوردار است، ارشاد به حكم عدالت خواه عقل مى‌باشد. (٢)

تشريع قصاص و اجراى آن بهترين و حكيمانه‌ترين راه براى به حداقل رساندن جرايم عليه تماميت جسمانى آحاد جامعه است و كوتاهى در اين راه از قدرت بازدارندگى قوانين كيفرى مى‌كاهد و حيات مادى (٣)جامعه را تهديد مى‌كند. در اين ميان يكى از شايعترين موارد آسيب‌هاى جسمانى در سطح جامعه، زد و خوردهايى است كه گاهى منجرّ به جراحت نيز مى‌گردد. دفاع از حقوق مصدومان و تأمين امنيت جسمانى افراد جامعه اقتضا مى‌كند كه قانون قصاص در همه ابعاد خود به اجرا درآيد تا ضمن ايجاد فضايى نا امن براى مجرمان، سلامت و حيات جسمانى نيز تضمين گردد.

«زدن» در غالب موارد، بيش از آن كه آسيب جسمانى اش سبب آزار فرد مصدوم گردد، فشار روانى آن براى او آزاردهنده است و اين آسيب روحى و روانى ـ معمولاً ـ جز با قصاص مجرم تشفّى نمى‌يابد و حس طبيعى انتقام در شخص آسيب ديده فروكش نمى‌كند. توجه به اين ملاحظات ما را بر آن مى‌دارد كه ابعاد گوناگون اين قانون حيات بخش را بررسى كنيم و از كوتاهى در هر زمينه‌اى از آن كه سبب مرگ مادى و معنوى جامعه مى‌گردد، پرهيز نماييم.

تعريف ضرب و جرح

قبل از بررسى فقهى و حقوقى مسئله قصاص در ضرب، شايسته است در معناى ضرب و تفاوت آن با جرح تأمل شود تا مفهوم ضرب از مفاهيم نزديك به آن متمايز گردد.

(٢) مهذّب الاحكام، سيد عبدالاعلى سبزوارى، ج٢٨، ص١٨١.
(٣) بقره، آيه١٧٩ «ولكم في القصاصِ حياة يا أولي الالباب لعلّكم تتّقونَ ».