مرحوم دكتر شريعتى كه در آثار خود پيوسته و فراوان از سيد جمال به عظمت و نيكى ياد مى‌كند و او را شخصيت بى بديل تاريخ معاصر مى‌شمارد (٢٥)، ظهور شخصيّت هايى همچون سرسيد احمد خان و گوكالپ(پدر فكرى آتاتورك) را در كنار ميرزا ملكم خان و تقى زاده، خطيرترين مسئله شرق و دنياى اسلام در قرن اخير مى‌داند، او آنان را پيشروان نهضت اصلاح‌طلبى عوضى و روشنفكر بازى متجددانه فرنگى مآب مى‌شمارد كه كوشيدند به نام تجدّد، اسلام را از سر راه ورود استعمار به سرزمين‌هاى شرقى بردارند. (٢٦)

گوكالپ نيز كه تحت تأثير انديشه‌هاى استعمارى ناسيوناليسم اروپايى در اواخر قرن نوزدهم به تأسيس و دفاع سرسختانه ازپان تركيسم پرداخت، تا جايى كه اقدامات او و هم فكرانش به سرنگونى خلافت عثمانى انجاميد، در نقطه مقابل مصلحانى همچون سيد جمال جاى مى‌گيرد. سيد در همان عصر به عنوان پُرآوازه‌ترين مدافع پان اسلاميسم(اتحاد اسلام) (٢٧)، اقوام و ملّت‌هاى گوناگون مسلمان را به محوريت اسلام فرا مى‌خواند و بزرگترين خطر را براى جهان اسلام انديشه‌هايى همچون پان تركيسم و پان عربيسم مى‌ديد.

افكار تجددد طلبنانه گوكالپ كه منبع فكرى سياستمدارانى مانند آتاتورك بود به بهانه مدرنيزاسيون، به محو باورها و آثار اسلامى در تركيه نوين انجاميد كه با انديشه سيد جمال در تجدد بناى اسلام در تعارض بود.

در انتساب برخى از مؤلّفه‌هاى تجدد گرايى اسلامى ـ در اظهارات مصطفى ملكيان ـ به سيد جمال، لغزش‌هاى ديگرى نيز به چشم مى‌خورد كه با مطالعه فصل‌هاى آتى، برخى از آنها آشكار خواهد شد.

(٢٥) نام سيد جمال الدين تقريباً در تمامى سى و چهار مجلّد مجموعه آثار دكتر على شريعتى به كرّات آمده است و شريعتى از كمتر انديشمندى همچون او، اينچنين تجليل نموده و تحت تأثير انديشه‌هاى او قرار گرفته است، به عنوان نمونه مراجعه شود به: مجموعه آثار، ج٤،(بازگشت)، ص ٤٠، ٧٩، ١٢٩، ١٣٠، ١٤٨، ١٥٢، ٢٢٧، ٢٥٨ و ٣١٠.
(٢٦) على شريعتى، مجموعه آثار، ج٤(بازگشت)، ص٤١. براى آشنايى بيشتر با انديشه‌هاى دكتر شريعتى پيرامون سر سيد احمد خان مراجعه شود به: مجموعه آثار، ج٣٤(نامه‌ها)، ص٢٢٥.
(٢٧) آشورى، داريوش، دانشنامه سياسى، ص٧٩، انتشارات مروايد، چاپ هشتم، تهران، ١٣٨١.