فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١١٤ - قصاص در ضرب مسعود امامى
روايت را از پيامبر(ص) نقل كردهاند، به دشوارى بتوان همه اين روايات را به يك روايت بازگرداند. از اين رو به احتمال فراوان، مضمون اين روايت، هم در صحيفهاى كه در غلاف شمشير رسول خدا(ص) بوده نوشته شده و هم آن حضرت، مضمون اين روايت را بر زبان مبارك خود جارى ساختهاند. اين نكته مهم، در استدلال به روايت، به ما كمك خواهد كرد كه به آن اشاره خواهيم نمود.
دلالت روايات
فقيهان و اصوليان، مفهوم وصف و مفهوم لقب را فى حد نفسه و بدون وجود قراين خاص معتبر نمىدانند؛ (٥٣)ولى تصريح مىكنند كه اگر قرينه خاصى در كلام وجود داشته باشد كه بر مفهوم وصف يا لقب دلالت نمايد، ترديدى در اعتبار آن وجود نخواهد داشت. (٥٤)به نظر مىرسد در روايات مذكور اين قرينه وجود دارد ؛ از اين رو روايات مزبور بر اين دلالت دارند كه اگر وصف «غير قاتل» و «غير ضارب» منتفى شود، حكم لعن و مذمّت نيز منتفى خواهد شد. پس منطوق اين روايات دلالت دارد بر اين كه قتل غير قاتل و ضرب غير ضارب مذموم است و مفهوم، (٥٥)بر اين دلالت دارد كه قتل قاتل و ضرب ضارب مذموم نيست و اين همان جواز و مشروعيت قصاص در قتل و ضرب مىباشد.
وجود اين قرينه را حداقل مىتوان به دو شكل اثبات كرد:
١. ابتدا بايد توضيح داد كه چرا وصف و لقب مفهوم ندارند؟ زيرا هنگامى كه حكمى بر موضوعى مقيد، و موصوف به صفتى يا لقبى حمل مىشود(مانند اكرم العالم) معناى آن اين است كه اگر اين موضوع به همراه وصفش تحقق يابد، حكم وجوب اكرام ثابت مىگردد؛
(٥٣) مختلف الشيعه، ج١، ص٢٢٣؛ تذكرة الفقهاء، ج٧، ص٣٤٦؛ الذكرى، ص٢٦؛ شرح لمعه، ج٦، ص١٨٤؛ جواهر الكلام، ج١٢، ص١٤٥؛ قوانين الاصول، ص٤٣٤؛ فوائد الاصول، ج١، ص٥٠١؛ اصول الفقه، ج١، ص١١٢؛ كفاية الاصول، ص٢٠٦.
(٥٤) مسالك الافهام، ج٧، ص٢٨٤؛ جواهر الكلام، ج١٢، ص١٤٥. اصول الفقه، ج١، ص١١٣.
(٥٥) ظاهراً مورد روايت به علت نبود موصوف در كلام، با مفهوم لقب سازگارتر است.