فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٢١ - فقه و مقاصد شريعت آیت الله ابوالقاسم عليدوست
نيست؛ ولى گاهى در آيات قرآن و روايات، اهداف ديگرى نيز به چشم مىخورد كه در واقع مقدّمات آن هدف اصلى است؛ مثلاً قرآن كريم مىفرمايد:
{كَانَ النَّاسُ اُمَّةً وَاحِدَةً فَبَعَثَ اللهُ النَّبِيِّينَ مُبَشِّرِينَ وَ مُنْذِرِينَ وَ أَنْزَلَ مَعَهُمُ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ لِيَحْكُمَ بَيْنَ النّاسِ فِيمَا اخْتَلَفُوا فِيهِ ...؛ } (١٢)
مردم گروهى واحد بودند.] فطرتى داشتند و با آن زندگى مىكردند[ خداوند پيامبرانى را به سوى ايشان فرستاد تا آنها را [هدايت كنند [بشارت و انذار دهند و با پيامبران [منطق روشن و ]كتاب [گويا [ و به حق فرستاد تا به اختلافات مردم رسيدگى كنند.
{لَقَدْ أرْسَلْنَا رُسُلَنَا بِالبَيِّنَاتِ وَ أنْزَلْنَا مَعَهُمُ الْكِتَابَ وَ الْمِيزَانَ لِيَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ } (١٣)؛
هرآينه پيامبران را با دليل هاى روشن، همراه با كتاب و قانون فرستاديم تا مردم به عدل و قسط قيام كنند.
واضح است تبشير و انذار ، رفع اختلاف امت ، قيام به عدل و قسط و نيز امورى مانند اينها كه در آيات (١٤)و روايات (١٥)گوناگون، هدف فرستادن پيامبران و كتابهاى آسمانى شمرده شده، مقدّمات تحقّق علّت غايى خلقت و تشريع به شمار مىآيند.
از آنچه ذكر شد نتيجه مىگيريم:
شريعت به معناى اخصّ آن (١٦)(يعنى مجموعه احكام با اهداف اوّليه، ميانه و نهايى محدود شده و خداوند متعال شريعتى جعل فرموده كه تأمين كننده اين اهداف باشد؛ مثلاً قوانين اقتصادى اسلام چنان تنظيم گرديده كه تأمين كننده قسط و عدل در جامعه باشد(هدف اوليه)، با اجراى عدالت اقتصادى و اجتماعى، استعدادها شكوفا شده و زمينهها آماده
(١٢) بقره، آيه ٢١٣.
(١٣) حديد، آيه ٢٥.
(١٤) براى نمونه آيات ١٢٩ بقره ١٥٧ اعراف ٢٤ انفالو ٩ حديد.
(١٥)نهج البلاغه، خطبه اوّل، ص٣٣و٤٢ ؛ خطبه ١٨٩، ص٦٤٠.
(١٦) واژه شريعت گامى مرادف دين استعمال مىشود و گاهى بر بخشى از دين، يعنى احكام عملى اطلاق مىگردد.