چنين برخوردهايى را تحمل كند و سخنان همگى را بشنود و تا آنجا كه قدرت دارد و مسئوليتش اجازه مى‌دهد، خواسته‌ها را برآورد. در بسيارى اوقات مراجعه كننده راضى نمى‌گردد و مى‌پندارد مقصر فقط شخص مراجعه شونده است، نه ساختار حاكم و حدود اختيارات وى. از اين رو برحسب ادب و كمال و حالاتش، كلمات و عباراتى را در گفتگو با شخص مراجعه شونده به كار مى‌برد، تحمل مرجع مسئول نيز بر حسب ميزان بردبارى وسعه صدر و چشم پوشى‌اش، مختلف است. ميزان تحمل و شكيبايى وى در ساعات كار متغير است. به هنگام صبح با نشاط و داراى سعه صدر بسيار است، اما پيش از ظهر خلقش تنگ مى‌شود و گاه در آخر وقت، صبر از كف مى‌دهد. اگر نوبت مراجعه كننده اوّل وقت باشد، باور پيدا خواهد كرد مراجعه شونده و كارمند هميشه با نشاط و در همين حالت است، اما آن كه نوبتش آخر وقت باشد، او را حال خستگى و در فشار مى‌بيند و مى‌پندارد وى هميشه اين گونه است.

قاضى نيز از اين كسان است، بيشتر وقتها خصوم نزد وى در حال درگيرى و بگو مگو و اداى جملاتى ناخوشايند به همديگرند. گاه برخورد هريك با قاضى نيز همين گونه است، پس هر چه قاضى بيشتر بردبار باشد و سعه صدر افزون‌ترى داشته باشد، حوصله شنيدنش بيشتر و حكمش درست‌تر و به عدالت نزديك‌تر است. مقصود فرمايش امام (ع) همين حال است كه قاضى مى‌بايد كسى باشد كه از مراجعات طرفهاى درگير كمتر به ستوه آيد، يعنى مراجعه بسيار، او را بى حوصله نكرده و زود وى را خسته نكند، بلكه تحمل كند و در كمال نشاط و سعه صدر و راحتى، به كارها رسيدگى كند.

دهم: برد بارتر از همه براى كشف حقيقت باشد (أصبرهم على تكشّف الاٌمور).

قضايا و پرونده هايى كه قاضى مى‌بايد در آن موارد حكم صادر كند، گوناگون بوده، براى نمونه برخى حقوقى و برخى جزايى و برخى ديگر مدنى است.

قاضى در هر يك از اين دعاوى، دليل و سند مكتوب يا شاهد و درموارد لازم، نظر متخصص را مى‌طلبد. گاه پس از طىّ طريق شرعى يعنى اقامه بيّنه و قسم، قاضى به علم و