از امام صادق (ع) در باره مردى كه با زنى ازدواج كرده و در او قرنى يافته و با وى آميزش كرده، سؤال كردم. حضرت فرمود: اگر قبل از نكاح (آميزش) آن را مى‌دانست و بعد با او آميزش كرد، پس به آن زن راضى شده است. و اگر آن عيب را نمى‌دانست تا اين كه بعد از آميزش با زن فهميد در اين صورت هم مى‌تواند زن را نگه دارد و هم مى‌تواند وى را رها كند.

كلمه «طلاق» در اين روايت به معناى لغوى آن تفسير شده است، چون طلاق به معناى اصطلاحى، هميشه براى مرد ثابت است.

شبيه همين مضمون، در روايت حسن بن صالح وجود دارد (٦٦)ـ البته سند حديث، تمام نيست ـ در اين روايت به جاى كلمه «طلاق» از واژه «تسريح» استفاده شده است.

همچنين براى ثبوت حق فسخ در مورد قرن ـ حتى در جايى كه مانع آميزش هم نباشد ـ مى‌توان به اطلاق صحيحه عبدالرحمن بن ابى عبداللّه‌ از امام صادق (ع) استشهاد نمود:

قال: «المرأة تردّ من أربعة أشياء: من البرص و الجذام و الجنون و القرن و هو العفل مالم يقع عليها فإذا وقع عليها فلا». (٦٧)

امام صادق (ع) فرمود: زن به خاطر چهار چيز برگردانده مى‌شود: پيسى، جذام، جنون و قرن ـ كه همان عفل است ـ مادامى كه مرد با زن آميزش نكرده باشد. وقتى با او آميزش كند، برگردانده نمى‌شود.

اطلاق استثنا در اين روايت، عيب آخرى (قرن يا عفل) را نيز در برمى‌گيرد و همان گونه كه واضح است، استثناى مزبور بر فرضى حمل مى‌شود كه وضعيت زن براى مرد، قبل از آميزش آشكار شود .

نكته سوم:بعضى از فقهاء به جاى كلمه «عرج» تعبير «اقعاد» (زمينگيرى) را به كار برده‌اند. شايد به اين سبب، عرج بر اقعاد حمل شده تا بين تعبير عرج ـ كه در برخى روايات آمده ـ و تعبير «الزمانة الظاهرة» ـ كه در صحيحه ابو عبيده مطرح شده است و همچنين تعبير

(٦٦) همان، ص٢١٥، ح٣.
(٦٧) همان، ص٢٠٧، باب١، ح١.