مقاصد به شمار مى‌رود. اطلاق واژه شريعت كه در اصل به معناى راه ورود به آب (١٠٤)مى‌باشد نيز به همين جهت است. گويا احكام، راه‌هايى هستند كه سالك را به آب حيات مقاصد مى‌رسانند.

مفاد در اين اصل، به روشنى از آيات و رواياتى كه در آغاز مقاله بدان‌ها اشاره گرديد، استفاده مى‌شود.

اصل دوم:احكام به اقتضاى اينكه از سنخ عمل مى‌باشد ـ عموماً ـ برنامه‌هايى روشن با آغاز و انجامى شفّاف است. در حالى كه مقاصد چون از سنخ نتايج به شمار مى‌رود، چنين خاصيتى ندارد؛ مثلاً نماز برنامه‌اى است كه به قصد فاصله گرفتن نمازگزار از فحشا و منكر (١٠٥)و تقرّب وى به خداوند (١٠٦)تشريع گرديده است، اين عبادت آغاز و انجامى روشن دارد؛ به گونه‌اى كه مى‌توان مكلّفان را به آن تكليف كرد. درحالى كه فاصله گرفتن از فحشا و منكر و تقرّب به خداوند كه به عنوان هدف نماز مطرح است، غير واضح و قابل تفسير به گونه‌هاى مختلف است. همين خاصيت در مثل وضو، حج، روزه و اهداف آنها نيز جارى و سارى مى‌باشد.

اصل سوم:همان گونه كه سابقاً اشاره كرديم، نصوص شرعى (آيات و روايات) در يك نگاه كلان به دو بخش تقسيم مى‌گردد: نصوصى كه بيان كننده مقاصد كلى يا علَل و حكمت‌هاى خُرد احكام است و نصوصى كه بيانگر احكام و برنامه‌ها است و يا خواصّ احكام را ـ از قبيل حرجى و ضررى‌نبودن ـ بيان مى‌كند. و اجتهاد ، عمليات كشف و استنباط شريعت از نصوص بيان كننده احكام است. نصوص مبيّنِ احكام ـ به حكم اينكه مبيّنِ حكم است ـ محتوايى روشن و برنامه‌اى واضح ارائه مى‌دهند. به همين دليل، صلاحيت دارند

(١٠٤) ابن منظور، لسان العرب، ج٨، ص١٧٥ ؛ الجوهرى، الصحاح، ج٣، ص١٢٣٦. نقدى بر قرائت...، ص٣٢٧.
(١٠٥) و أقِمِ الصَّلَاةَ اِنَّ الصَّلَاةَ تَنْهَى عَنِ الْفَحْشَاءِ و المُنْكَرِ عنكبوت، آيه ٤٥.
(١٠٦)از امام صادق و امام رضا (ع) روايت شده كه الصلاة قربان كلّ تقيّ (نماز، وسيله تقرب بندگان پاك خداوند به او است)، وسائل الشيعة، كتاب الصلاة، ج٣، باب ١٢ ابواب اعداد الفرائض و نوافلها، ص٣٠، حديث١و٢.