هيچ بهانه‌اى نمى‌تواند آن را از او سلب كند. (١٩)او از اين فراتر مى‌رود و نظام مدوّن حقوق بشر در جهان غرب را كه تنها چند دهه از عمر آن مى‌گذرد مصداق اين ارزشهاى جهانى معرفى مى‌نمايد و آن را از مهمترين و ارزشمندترين اكتشافات مغرب زمين مى‌شمارد. (٢٠)

سروش كه در گذشته منكر هر گونه ارزش عقلى و ذاتى براى هنجارهاى اخلاقى و حقوقى بود، اينك دستاوردهاى جهانى عقل عملى بشر را كه به تصريح او در طول هزاران سال مورد تأكيد پيامبران و مصلحان بوده است و هيچ گاه از سرشت و جان آدمى در طول تاريخ غايب نگرديده، در نظام حقوقى جوانى متبلور مى‌يابد كه در فضاى خاص پس از دو جنگ جهانى در اروپا متولّد شد و قبل از جهانى شدن در اين عمر كوتاه، مورد نقد متفكران پست مدرن غربى و انديشمندان شرقى قرار گرفت، اين ناهمگونى ميان ارزشهاى فراتاريخى و جهانى عقل عملى با نظام نوپاى حقوق بشر غربى او را وا مى‌دارد كه گاه اعتراف كند كه دستاوردهاى انسان معاصر در زمينه حقوق بشر همچون ديگر دانش‌هاى بشرى قابل نقد و تجديد نظر است. (٢١)

به نظر وى فهم امروزى بشر از حقوق اوّليه خود با قرائت رايج فقه اسلامى تعارض‌هاى فراوانى دارد كه از جمله مى‌توان به عدم تساوى حقوق زن و مرد، حقوق مسلمان و غير مسلمان و حقوق برده و ارباب در فقه اشاره نمود. در اين تعارض‌ها فهم انسان از حقوق نخستين خود مقدّم بر فهم فقهى و درون دينى است. به عبارت ديگر، دين شناسان بايد فهم خويش از مقررات درون دينى را منطبق با انديشه‌هاى برون دينى كنند و قرائتى از دين ارائه دهند كه سازگار و متناسب با درك انسان معاصر از حقوق بشر باشد. (٢٢)او در پايان مقاله‌اى به نام «حقوق بشر و تكاليف دينى تفاهم يا تزاحم» اين گونه نتيجه مى‌گيرد:

(١٩) سروش، سياست نامه، ص ٣٢٨ و ٣٧٦.
(٢٠) همان، ص ٣٢٧ و ٢٤٣.
(٢١) همان، ص ٣٥٨.
(٢٢) همان.