محقق همدانى مى‌گويد: «تقيه سبب اباحه محرّمات است... فرق نمى‌كند كه متعلق تقيه خود محرّمات باشد؛ مثل آشاميدن مسكر و ترك نماز و روزه يا متعلق تقيه چيزى باشد كه منجر به اخلال در شرط واجبى گردد؛ مثل تكتّف (روى هم گذاشتن دست‌ها در نماز) يا ترك مسح دو پا در وضو». (٦١)

ج. مواردى كه شارع از باب تفضّل و امتنان وتسهيل كار بندگان، مشقت تكليف را در آن موارد از بندگان برداشته است، مثل عنوان حرج، عسر، ضرر، مشقت، مرض، تقيه و مانند اينها. اينها نيز از عناوين مباح ساز بوده و شرعاً رافع تكليف هستند، با وجود اين كه توجه خطاب به مكلف ـ در اين موارد ـ امرى ممكن است.

فاضل سيورى مى‌گويد:

«قاعده: مشقت، سبب يسر و آسانى است. همه رخصت‌هاى شرع و تخفيفات او به همين قاعده برمى‌گردد؛ مانند تقيه و شرعى بودن تيمم در وقت ترس بر جان... و از جمله رخصت هاست اباحه بسيارى از محرّمات احرام با دادن فديه، و اباحه افطار روزه براى زن حامله و شيرده و مرد و زن كهنسال و مبتلا به مرض تشنگى، و اباحه مداوا كردن با نجاسات و محرّمات در هنگام ضرورت». (٦٢)

(٥٩) ارشاد الاذهان، ج٢، ص١١٤.
(٦٠) الكافي في الفقه، ص ٢٧٥.
(٦١) مصباح الفقيه، ج١، ص١٦٩.
(٦٢) نضد القواعد الفقهيه، ص٧٤ ـ ٧٥.