بى ترديد در صدر اسلام، معيارهايى كه امروزه براى عرف عام و نوع مردم ناشناخته هستند ـ مانند غلوه و غلوتين و اندازه درهم ـ كاملاً گويا و روشن بوده و شارع مقدس نيز براى سهولت دسترسى مكلّفين، از همين معيارها براى مقصود خود استفاده كرده است.

امّا اين بدان معنا نيست كه امروزه با وجود توانايى بر تشخيص اين مقادير از جمله مقدار دقيق يا تقريبى درهم به ميليمتر و سانتيمتر، باز هم مردم را براى تشخيص خون معفودى، به درهم ارجاع دهيم.

وفا دارى به تعابير پيشين به حدّى است كه بيشتر فقهاى امروز فاصله بين كعبه مشرفه و مقام ابراهيم را هم با ذراع مشخص مى‌كنند و مى‌فرمايند:«٥/٢٦ ذراع است». (١٩)اين عبارت مأخوذ از مناسك شيخ انصارى رحمه اللّه‌ است (٢٠)و در حديث نيامده است بلكه در سخن تاريخ نگاران ديده مى‌شود و مى‌توان بدون هيچ مشكلى اين فاصله را با متر كه همه آن را متوجه مى‌شوند بيان كرد. چنان كه برخى از فقهاى معاصر چنين كرده و فرموده‌اند: «فاصله بيت و مقام تقريباً ١٢ متر است».

اكنون به نمونه هايى از اين موضوعات اشاره مى‌كنم و ـ احياناً ـ در باره پاره‌اى از آنها توضيحاتى خواهم داد.

١. در توضيح المسائل امام خمينى (ره) آمده است:

مسأله ١٦: آب كر مقدار آبى است كه اگر در ظرفى كه درازا و پهنا و گودى آن هريك سه وجب و نيم است بريزند، آن ظرف را پركند. وزن آن از ١٢٨ من تبريز ٢٠ مثقال كمتر است و به حسب كيلوى متعارف بنابر اقرب ٤١٩/٣٧٧ كيلوگرم مى‌شود.

با اين كه در روايات از من تبريز و كيلو سخن به ميان نيامده و وزن كر با معيار ديگرى بيان شده است، در اينجا امام و برخى فقيهان ديگر، وزن آن را با من و كيلو مشخص نموده و قطعاً كار درستى كرده‌اند. شايسته است كه مقدار سه وجب و نيم نيز به سانتيمتر معين، و در رساله‌هاى عمليه نوشته شود.

(١٩) مناسك حج (با ١٢ حاشيه)، ص ٢٤٦، مسأله ٥٩٢، و ص ٢٦٢، مسأله ٦٣٨.
(٢٠) مناسك حج، ص ٢٠٥.