رو تأكيد مى‌كنند كه فقه هرچند مطلوب است اما توقف در آن سزاوار نيست. (٤٥)و آن ديندارى كه آفت خيز است تصورى از دين مى‌باشد كه عمل بى روح و اكتفا به ظواهر را طلب مى‌كند (٤٦)و زندگى بر پايه فقه هر چند شرط لازم ديندارى است ولى شرط كافى آن نمى‌باشد. (٤٧)

گاهى لحن برخى از روشنفكران در اين خصوص ـ چنانچه در برخى از منقولات پيشين آشكار بود ـ به اغراق و افراط ميل دارد و چنين القا مى‌كند كه هر چه فقه در جامعه مورد تأكيد قرار گيرد از عشق و تجربه دينى كاسته مى‌شود (٤٨)، گويا براى زايش و تعالى تجربه‌هاى دينى، سستى و كاهلى در مقررات الهى سزاوارتر است!

ولى علاوه بر اين عبارات گزنده كه مى‌توان با نگاه خوش بينانه و بردبارى علمى براى آنها محمل شايسته يافت، به آرا و انديشه‌هايى بر مى‌خوريم كه فقه را تا مرز حقوق عرفى كه فقط سامان دهنده معيشت مادى است تنزّل مى‌دهد (٤٩)و آن را از آن صنف از علوم شرعى مى‌پندارد كه تنها در بردارنده مصالح دنيوى است و براى حلّ كشمكش انسانها در روابط اجتماعيشان تدوين يافته است. (٥٠)بنابراين اگرآدميان به مسالمت و قناعت و عدالت زندگى كنند و آتش دشمنى بر نيفروزند نيازى به فقه و فقيهان پديد نمى‌آيد (٥١)و مى‌توان گفت كه فقه تنها علمى دنيوى است كه آدمى در تنهايى، بى نياز از آن است. (٥٢)

(٤٥) سروش، قمار عاشقانه، ص٥٨.
(٤٦) سروش، اخلاق خدايان، ص١٦٩.
(٤٧) ملكيان، روزنامه ايران، شماره ١٦٩٢ (٢١/٩/٧٩).
(٤٨) سروش، سياست ـ نامه ص ١٧٥ و٣٣٩.
(٤٩) سروش، قصه ارباب معرفت، ص ٤٤.
(٥٠) همان، ص ٣٥.
(٥١) همان، ص ٣٦.
(٥٢) همان، ص ٤١. گزارش از اين ادعاى روشنفكران دينى كه فقه علم دنيوى است و به كرّات در آثار سروش و شبسترى ـ به پيروى از غزالى ـ مطرح شده است، پس از اين ـ ان شاء اللّه‌ ـ خواهد آمد.