برمى‌شمارد (٢)، بلكه گاهى براى احكام جزيى و خرد نيز غرض يا اغراض خاصى را بيان مى‌نمايد. (٣)احاديث فراوانى نيز بر اين اصل تأكيد دارند (٤). نگارش و تدوين كتاب‌هايى چون علل الشرائع ، اثبات العلل ، مقاصد الشريعة و ... حاصل اين تأكيد و ابرام است. همچنين متونى كه از گذشتگان به ما رسيده، هدفدار بودن شريعت را مى‌فهماند. شعار تبعيت احكام از مصالح و مفاسد ، لزوم مصلحت در تشريع و الواجبات الشرعية ألطاف فى الواجبات العقلية» (٥)و تعابيرى مانند اين، از شعارهاى شناخته شده‌اى است كه به صورت مكرر در اين متون به چشم مى‌خورد.

برخى، هدفدار بودن شريعت الهى را به همه فرقه‌ها و مذاهب از امت بزرگ اسلام ـ حتى اشاعره كه افعال خداوند را معلّل به غرض و تابع هدف نمى‌دانند (٦)ـ نسبت داده‌اند. (٧)

(٢) بقره، آيات ١٢٩ ، ١٥١ و ٢١٣ ؛ آل عمران: ١٦٤ ؛ اعراف: ١٥٧ ؛ انفال: ٢٤ ؛ حديد: ٩ و ٢٥ ؛ جمعه:٢ .
(٣) بقره: ١٨٣ ؛ مائده: ٩٧ ؛ توبه: ١٠٣ ؛ عنكبوت: ٤٥.
(٤) نهج البلاغه (فيض الاسلام) ، خطبه اوّل، ص٣٣ و ٣٤ ؛ خطبه ١٨٩، ص٦٤٠ ؛ محمد محمدى رى شهرى، ميزان الحكمة ، ج٤، ص١٤٢٩و١٤٣٠، احاديث ٩٢٦٣ تا ٩٢٦٨.
(٥) ابوالقاسم عليدوست، فقه و عقل، ص ١١٧ و ١١٩.
(٦) محمد بن حسين ارموى، الحاصل من المحصول، ج٢، ص٢٥٧ ؛ فخر رازى، تفسير كبير، ج٢٢، ص١٥٥ ؛ رسالة التقريب، شماره اوّل، رمضان ١٤١٣، ص١٧٩ ؛ قبسات(فصل نامه) ، شماره ١٣، پاييز ١٣٧٩، ص٦؛ احمد بن منير اسكندرى، الانتصاف (چاپ شده در ذيل الكشّاف، ج٣، ص١١٠)؛ على بن حزم ظاهرى، الاِحكام فى اصول الاَحكام، ج٢، ص٤٢٢و٤٢٣.
(٧) مثلاً رمضان البوطى معتقد است اشاعره منكر هدفدار بودن افعال خداوند ـ و از جمله تشريع ـ نيستند، آنچه اين گروه نمى‌پذيرند اين است كه فعل خداوند چنان در حصار علّت و غرض قرار گيرد، كه به هيچ وجه قابل تغيير نباشد، وگرنه اشاعره نيز ملاك و مناط در تشريع الهى را قبول دارند. وى سعى كرده بر اساس اين گفته، تناقضى را كه متوجّه انديشه اشاعره است، برطرف نمايد. تناقض اين است كه اشاعره در انديشه كلامى خويش هر گونه غرض و علّت را از فعل خداوند سلب مى‌نمايند، درحالى كه در اصول فقه به قياس ـ كه جز بر اساس غرض مدارى و علّت پذيرى شريعت سامان نمى‌گيرد ـ گرايش دارند، محمد سعيد رمضان البوطى، ضوابط المصلحة فى شريعت الاسلامية، ص ٨٣ ـ ٩٠؛ البته مراجعه به متون اصلى اشاعره از قبيل آنچه در پاورقى قبل ذكر گرديد، چنين تلاشى را از بوطى، بى فايده مى‌سازد. تناقض مذكور مشكلى است كه در انديشه اين گروه وجود دارد ؛ بجز افرادى از اين فرقه ـ مانند ابن حزم ـ كه قياس را در فكر اصولى خويش نپذيرفته‌اند.