مى‌شود و موانع رشد و تعالى برطرف مى‌گردد (١٧)(غايت ميانى) و در نهايت بشر به تكامل نهايى يعنى معرفت خداوند و پرستش آگاهانه وى دست مى‌يابد (مقصد نهايى).

از هدف نهايى تكوين و تشريع كه بگذريم و از ادلّه‌اى كه اين هدف را تعيين مى‌كند، صرف نظر نماييم، ساير نصوص دينىِ بيانگر مقاصد، به دو بخش عمده تقسيم مى‌گردد:

١. بخشى كه براى كليّت دين و از جمله تشريع مقرّرات، اهداف كلّى را بيان مى‌نمايد. مثلاً تزكيه و پرورش، تعليم و آموزش (١٨)، اخراج از ظلمت و رساندن به نور(بصيرت) و بالا بردن بينش (١٩)، برداشتن بارهاى سنگين خرافه و جهل از دوش مردم (٢٠)، شكوفا نمودن استعدادها و خِردهاى‌پنهان در زير غبار كفر (٢١)، برخوردار كردن از زندگى پاكيزه و حيات طيّب (٢٢)، تطهير از زشتى‌ها و پلشتى‌ها (٢٣)، قيام به عدل (٢٤)، رسيدن به صلاح و فلاح (٢٥)، از جمله اهداف كلانى مى‌باشد كه براى بعثت و تشريع مقرّرات بيان گرديده است.

٢. بخشى كه براى هر يك از مقرّرات شرعى ـ و مستقلّ از ديگرى ـ هدفى را بيان مى‌نمايد.

(١٧) قرآن كريم، ضمن برشمردن اوصاف پيامبر اكرم (ص) و كارهايى كه انجام مى‌دهد، در آيه ١٥٧ سوره اعراف مى‌فرمايد: وَيُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّبَاتِ وَ يُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ الْخَبَائِثَ وَ يَضَعُ عَنْهُمْ إصْرَهُمْ وَالْأغْلَالَ الَّتِى كَانَتْ عَلَيْهِمْ ؛ ترجمه: چيزهاى پاكيزه را بر آنها حلال و ناپاكى‌ها را حرام مى‌كند و بارهاى سنگين و زنجيرها را از دوش و گردنشان بر مى‌دارد.
(١٨) بقره، آيات ١٢٩، ١٥١ و ٢١٣.
(١٩) حديد، آيه ٩.
(٢٠) اعراف، آيه ١٥٧.
(٢١) نهج البلاغه(فيض الاسلام)، خطبه اوّل، ص٣٣.
(٢٢) انفال، آيه ٢٤.
(٢٣) مائده، آيه٦.
(٢٤) حديد، آيه ٢٥.
(٢٥)عبد الواحد بن محمد الآمدى، غررالحكم، ج١، ص٦٩٨.