انقلاب اسلامی زمینه ها و پیامدها - محمدی، منوچهر - الصفحة ٢٢
قاجار و با جلب رضايت مظفرالدين شاه، نظام استبدادى را به نظام مشروطه سلطنتى تبديلكرد.
٤. استعمار، پديده بسيار زشت تاريخ معاصر است. در اين پديده دولتهاى اروپايى با سلطه نظامى و سياسى بر ديگر كشورها در آفريقا، آسيا و آمريكا، منابع سرشار آنها را بهنام عمران و آبادانى چپاول كرده، لكه ننگى بر تاريخ قرون اخير اروپا بر جاى گذاشتند. انگليس زمانى با گسترش مناطق تحت سلطه خود ادعا مىكرد، آفتاب در سرزمينهاى متعلق به آن جزيره كوچك، هرگز غروب نمىكند.
نيمه دوم قرن بيستم، شاهد قيامهاى مردمى مناطق مستعمره عليه سلطه بيگانگان بود. مردم اين مناطق يكى پس از ديگرى موفق شدند خود را از يوغ قدرتهاى اروپايى آزاد كنند. نهضت گاندى در هند عليه سلطه انگليس و قيام مردم الجزاير عليه حاكميت فرانسويان نمونهاى از اين نهضتهاى استقلالطلبانه مىباشد. در اين نوع از حركتهاى مردمى، تنها آزادى از سلطه بيگانگان مطرح است و تغيير نظام ارزشى و فرهنگى متأثر از استعمار چندان مورد توجه نمىباشد. بنابراين اطلاق اصطلاح نهضتهاى استقلالطلبانه به آنها، در تقسيمبندى تحولات سياسى- اجتماعى، مناسبتر از اصطلاح انقلاب خواهد بود.
در اين قسمت با بررسى وجوه اشتراك انقلابهايى كه در تاريخ سراغ داريم، سعى مىكنيم تا آنجا كه امكان دارد به عمق معناى پديده انقلاب دست پيدا كنيم.
با وجود همه اختلافنظرهايى كه در تعريف كلمه انقلاب به چشم مىخورد، يك نكته قطعى به نظر مىرسد و آن اينكه انقلاب به معناى «حركتى مردمى در جهت تغيير سريع و بنيانى ارزشها و باورهاى مسلط، نهادهاى سياسى، ساختارهاى اجتماعى، رهبرى، روشها و فعاليتهاى حكومتى يك جامعه است كه توأم با خشونت باشد.» بنابراين براى بررسى محتواى مفهوم انقلاب، لازم است به ريشه، سير، جهت و عوامل محركه اين تحولات توجه كنيم و آنها را چون قطعات مختلف يك پازل كنار هم قرار دهيم تا تصويرى كامل و جامع از ويژگىهاى انقلاب بهدست آوريم.
از آنجا كه انقلاب يك پديده سياسى- اجتماعى است، علاوه بر دانشمندان علوم سياسى مورد توجه جامعهشناسان نيز مىباشد و از آنجا كه مهمترين ركن جامعهشناسى (علمى كه