اختران فقاهت بررسى زندگى علمى و سياسى گروهى از علماى سده اخير - انصارى قمى، ناصر الدين - الصفحة ٢٢٢
٨. علّامه بزرگ سيد محمّد مهدى كاظمى خوانسارى مىفرمايد:
«آن مرحوم از اعجوبههاى دهر، و اكابر علماء خود بود. ماهر بر علوم عرب و لغت و قرائت، جامع بين روايت و درايت، عالم تفسير و صناعت حديث، حافظ رجال و انساب، عارف معقول، مجتهد در فروع و اصول، با شناختى وسيع، صاحب دانش فراوان، داراى اختراعات و استنباط و تحقيقات عميق، محبوب خاص و عام، مرجع فتاوى و احكام، بزرگ و باشكوه در چشمان بزرگان و حكام بود. در امربهمعروف و نهىازمنكر از نكوهش و سرزنش بدگويان نمىهراسيد. و بالجمله، وى آيت اللّه العظمى و نايب الامام بدون هيچشك و ترديد به شمار مىرفت ...».[١]
٩. احياگر مفاخر شيعه علامه شيخ آقا بزرگ تهرانى مىنويسد:
«انديشمند بزرگ و پيشواى سترگ حاج ملاعلى كنى ... وى رياست، زعامت و مرجعيتى را در ايران پيدا كرد، كه هيچيك از معاصران و متقدمان و متأخران او بدين مقام دست نيافت. نفوذ كلمهاش به گونهاى بود، كه ناصر الدين شاه در نهايت اطاعت و انقياد از دستورات و نواهى او بود.[٢]
فرزندان
از آن مرد بزرگ، فرزندانى بر جاى ماندند كه از علما و فضلاى تهران به شمار مىآمدند. فرزندان مرحوم حاجى عبارتند از:
١. آقا شيخ عبد الحسين: ايشان از علما و امامان جماعت تهران به شمار مىرفت.[٣]
٢. آقا شيخ جعفر: وى در سال ١٣١٣ ه. ق بدرود حيات گفت، و در اطراف مرقد پدر بزرگوارش در خاك خفت.
[١]. موسوى كاظمى، احسن الوديعة، ج ١، ص ١٠١.
[٢]. تهرانى، نقباء البشر، ج ٣، ص ١٥٠٥.
[٣]. اعتماد السلطنة، المآثر و الآثار، ص ١٥٩.