ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٠٤ - ٤ - توكَّل حقيقى از خودخواهى و تكبّر و نخوت در موقع موفّقيّت در كارها جلوگيرى مى نمايد

٣ - ايمان واقعى مستلزم توكَّل است : ( وَقالَ مُوسى يا قَوْمِ إِنْ كُنْتُمْ آمَنْتُمْ بِالله فَعَلَيْه تَوَكَّلُوا إِنْ كُنْتُمْ مُسْلِمِينَ فَقالُوا عَلَى الله تَوَكَّلْنا رَبَّنا لا تَجْعَلْنا فِتْنَةً لِلْقَوْمِ الظَّالِمِينَ ) [١] ( و حضرت موسى ( ع ) گفت : اى قوم من ، اگر بخدا ايمان آورده‌ايد ، پس به او توكَّل كنيد اگر اسلام آورده‌ايد . آنان گفتند : ما بخدا توكَّل كرده‌ايم ، اى پروردگار ما ، ما را وسيلهء فتنه و تمكَّن ستمكاران قرار مده ( كه آنان بر ما و ديگران ظلم كنند ) از اين آيهء شريفه و مشابه‌هاى آن ، ميان ايمان و توكَّل بر خدا يعنى اسناد حول و قوّهء تنها به خداوند احد و صمد تلازم وجود دارد . مانند آيهء ١١ از سورهء ابراهيم .
٤ - احساس اين كه تنها خداوند است كه ما را به راه‌هاى الهى هدايت مى فرمايد ، خود موجب توكَّل به خدا است . زيرا كسى كه واقعا بفهمد و بپذيرد كه خدا است كه او را لباس هستى پوشانيده و خدا است كه راه‌هاى هدايت به اصول عالى انسانى و قرار گرفتن در جاذبهء خود را بوسيلهء پيامبران عظام و عقل و وجدان به او نشان داده است ، قطعى است كه از اسناد امور به خويشتن [ كه موجب خودخواهى گردد ] خوددارى مى كند و توكَّل بخدا مى نمايد .
( وَما لَنا أَلَّا نَتَوَكَّلَ عَلَى الله وَقَدْ هَدانا سُبُلَنا وَلَنَصْبِرَنَّ عَلى ما آذَيْتُمُونا وَعَلَى الله فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُتَوَكِّلُونَ ) [٢] ( و بر ما چه شده است كه توكَّل به خدا نكنيم در حالى كه خداوند ما را به راههائى كه براى تقرّب به او و تحصيل مرضات او پيش گرفته‌ايم ، هدايت فرموده است و ما به آن اذيّتها كه بر ما روا داشته‌ايد قطعا صبر و تحمّل خواهيم كرد و انسانهاى متوكَّل بايد بخدا توكَّل كنند . )

[١] . يونس آيهء ٨٥ و ٨٦ .
[٢] . ابراهيم آيهء ١٢ .