ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١١٩ - ١ - خويشتن را مورد توزين و محاسبه قرار بدهيم ، پيش از آنكه نفس ما با اجبار مورد توزين و محاسبه قرار بگيرد

تحاسبوا ، و تنفّسوا قبل ضيق الخناق ، و انقادوا قبل عنف السيّاق ، و اعلموا أنّه من لم يعن على نفسه حتّى يكون له منها واعظ و زاجر ، لم يكن له من غيرها لا زاجر و لا واعظ ( اى بندگان خدا ، پيش از آنكه نفسهاى شما با ميزان عدل سنجيده شود ، خود را بسنجيد ، و پيش از آنكه نفسهايتان را بمحاسبه در آورند ، خودتان آنها را بمحاسبه در آوريد ، و پيش از آنكه گلو تنگ شويد ، نفس بزنيد ، و پيش از آنكه با اكراه شديد بطرف پايان سرنوشت رانده شويد ، خود اختيارا حركت كنيد و مطيع باشيد و بدانيد هر كس كه به خود اهمّيّتى ندهد [ يا به خود يارى نكند ] كه از نفس خود واعظ و مانعى [ از آلودگىها ] داشته باشد ، براى او از غير نفسش نه مانعى خواهد بود و نه پند دهنده اى ) .
١ - خويشتن را مورد توزين و محاسبه قرار بدهيم ، پيش از آنكه نفس ما با اجبار مورد توزين و محاسبه قرار بگيرد عالم هستى بازى خانه نيست ، هيچ يك از اجزاء اين عالم هستى بر كنار از قانون حركت نمى كند ، چنانكه واقعيّت آنها هم مربوط به علم و پذيرش ما نمى باشد ، يعنى چه ما بدانيم و چه ندانيم ، خواه بپذيريم يا نپذيريم جهان هستى با اجزاء و روابطش واقعيّت دارد و مغالطه بافى و سفسطه بازى و شوخى راهى بآن ندارد . اين شعار كاملا صحيح را هرگز فراموش نكنيم كه : جهان با شناسائى جهان فرق دارد يكى از اجزاء اين عالم هستى ، بلكه مهمترين جزء آن كه به - تنهائى نسخه اى كامل از آن است ، همين موجود است كه انسان ناميده مى شود [١]

[١] . < شعر > أ تزعم أنّك جرم صغير و فيك انطوى العالم الأكبر < / شعر > ( آيا گمان مى برى كه تو يك جرم كوچك هستى در حالى كه جهانى بزرگتر در درون تو پيچيده است ) ديوان منسوب به امير المؤمنين ( ع ) < شعر > از تو اى جزئى ز كلّها مختلط فهم ميكن حالت هر منبسط < / شعر >