ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٥٨ - تفسير عمومى خطبهء نود و يكم

توهّمات ناشى از تقسيم بندىهاى بىمورد در بارهء بروز مفاهيم و مسائل فلسفى بر حسب زمانها و اقاليم و غيره ميباشد . براى بر طرف كردن اين توهّم ، بحثى مختصر در بارهء تقسيمات فلسفه مطرح مى كنيم : شناخت اين حقيقت كه آيا طرز تفكَّرات اعصار و قرون گذشته براى مردم دورانهاى اخير مى تواند مطرح شود و آيا طرز تفكَّرات مغرب زمين براى متفكَّران و مردم مشرق زمين و بالعكس طرز تفكَّرات مشرق زمين براى متفكَّران و مردم مغرب زمين مى تواند مطرح و مفيد بوده باشد ، سه نوع تقسيم را كه در فلسفه‌ها و علوم انسانى رواج دارد ، متذكَّر مى شويم
سه نوع تقسيم را كه در فلسفه‌ها و علوم انسانى رواج دارد ، متذكَّر مى شويم :
نوع يكم - تقسيم زمانى ، در اين تقسيم فلسفه بر سه زمان تقسيم شده است : فلسفهء قديم ، قرون وسطى و جديد .
نوع دوم - تقسيم مكتبى - اين تقسيم به اعتبار اختلافات مكتبى صورت گرفته است : مانند فلسفهء مشّاء ، اشراق ، رواق ، ايده آليسم ، رئاليسم ، مسيحيّت ، اسلام ، حسّيّون و عقليّون و غير ذلك .
نوع سوم - تقسيم اقليمى - مانند فلسفهء هند ، يونان ، رم ، اسكندريّه و فلسفهء شرق و غرب كه امروزه اين تقسيم بسيار متداول است . [ اين مبحث را در بزرگداشت مرحوم علَّامه طباطبائى سخنرانى كرده‌ام ] نوع يكم تقسيم زمانى فلسفه
نوع يكم تقسيم زمانى فلسفه اين تقسيم به اعتبار مفهوم خود زمان كه عبارتست از امتداد ذهنى ناشى از ارتباط ذهن با حركت برون ذاتى يا درون ذاتى ، نيست ، يعنى تنوّع و اختلاف فلسفه‌ها مستند به كشش خود زمان نيست ، بلكه مربوط به تنوّع موضع گيريهاى متفكَّران با جهانى كه با آن در ارتباطند ميباشد . اين موضع گيرى با دو خصوصيّت عمده مشخّص مى گردد .