بنابراين قيام مسلم بن عقيل در كوفه، روز سه شنبه، روز ترويه، روز هشتم ذى‌حجّه سال شصت هجرى و شهادت وى روز چهارشنبه، نه روز گذشته از آن ماه يعنى در روز عرفه بود، و اين قوى‌ترين نظريه است.

يا اين كه قيام وى روز نهم ذى‌حجّه اين سال بود، [١] كه در نتيجه شهادتش در روز دهم اين ماه واقع مى‌شد، يعنى روز عيد قربان؛ و اين ضعيف‌ترين نظريه است. [٢]

اشاره‌

در اين زمينه يك مسأله مهم باقى مى‌ماند كه بايد به آن اشاره كنيم و آن اين است كه طبرى نقلى را مى‌آورد كه مهمّ‌ترين وقايع كوفه، در دوران حضور مسلم در آن شهر، از جمله تصميم حكومت مركزى شام مبنى بر عزل نعمان بن بشير از والى‌گرى كوفه؛ تعيين عبيداللّه زياد به جاى نعمان و ماجراهايى كه تا روز قتل مسلم روى داد، همگى پس از خروج امام (ع) از مكّه، يعنى هنگامى كه حضرت در راه عراق بود، روى داد. طبرى در داستان مشورت يزيد با سرجون نصرانى درباره تعيين جانشين نعمان مى‌نويسد: «يزيد سرجون مسيحى، غلام معاويه را فراخواند و گفت: حسين رهسپار كوفه گشته است و مسم بن عقيل از كوفيان براى او بيعت مى‌گيرد و شنيده‌ام كه نعمان در امر مقابله با حركت مسلم، ناتوان است و حتى درباره او سخنان ناخوشايندى شنيده‌ام- و سپس نامه‌هاى كوفيان را براى او خواند و پرسيد- نظر تو چيست؟ چه كسى را بر كوفه بگمارم؟ ...» [٣]

اين عبارت كه «حسين رهسپار كوفه گشته است» از اقوال نادرست است. زيرا در هيچ يك از منابع تاريخى ديگر كه داستان مشورت يزيد و سرجون را نقل كرده‌اند، اين عبارت‌

[١] چنان كه مسعودى نيز با ذكر قول نخست- به نحو احتمال- بر همين باور است؛ آنجا كه مى‌افزايد: «و گفته شده است: روز چهارشبنه، روز عرفه، نه روز گذشته از ذى حجّه سال شصت» (مروج الذهب، ج ٣، ص ٧٠.)

همين طور ابن اثير آنجا كه مى‌گويد: «و گفته شده است: نه روز گذشته از آن» (الكامل فى التاريخ التاريخ، ج ٣، ص ٢٧٥.)

[٢] دليلش اين است كه از هيچ اشاره تاريخى استفاده نمى‌شود كه روز قتل مسلم، روز عيد بوده است.

[٣] تاريخ الطبرى، ج ٣، ص ٢٨٠.