توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥١ - فعل آوردن مسند

آيا در ضعف بوده يا در حال قوّت.

شارح گويد:

ضمير در [كونه‌] به مسند راجع بوده و مقصود از [تقييد] تقييد مسند و از [احد الازمنة] ماضى و حال و استقبال مى‌باشد و بدين ترتيب معناى عبارت چنين مى‌باشد.

و اما مسند آوردن فعل پس بخاطر آنست كه آن را بيكى از سه زمان ماضى و مستقبل و حال مقيّد سازند.

سپس مى‌گويد:

ماضى: عبارتست از زمان پيش از وقتى كه شما فعلا در آن ميباشيد

و مستقبل: زمانى است كه انتظار آمدنش بعد از زمانى كه شما فعلا در آن هستيد مى‌رود.

حال: عبارتست از اجزاء اخراز گذشته و ابتداء مستقبل كه پشت سر هم و بدون مهلت و فاصله قرار گرفته‌اند.

البته زمان حال بمعنائى كه برايش نموديم امرى است عرفى.

و پس از آن مى‌گويد:

اينكه مصنف گفت فعل آوردن مسند بمنظور تقييد آن به يكى از سه زمان مى‌باشد جهتش آنست كه:

فعل و صيغه آن بدون اينكه نيازى به قرينه داشته باشد بيكى از سه زمان دلالت دارد بخلاف اسم كه استفاده چنين دلالتى از آن حتما به واسطه قرينه خارجيه بايد باشد چنانچه مى‌گوئيم:

زيد قائم الآن (زيد در حال حاضر ايستاده است).

زيد قائم امس (زيد در گذشته ايستاده بوده).