توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٧٠ - شرط قصر

قوله: خارج عن اقسام القصر: مقصود خروج مثال مذكور از قصر اضافى است:

اما خروجش از قصر افراد بخاطر آن است كه مخاطب معتقد است كه زيد فقط بكتابت متصف است و حال آنكه در قصر افراد ميبايد مخاطب به اجتماع دو صفت اعتقاد داشته باشد.

و اما خروجش از قصر تعيين بجهت آن است كه در قصر تعيين مخاطب متردد و شاك است به اين معنا كه نسبت به ثبوت هيچيك از دو صفت معتقد نيست درحاليكه مخاطب نسبت بمثال مذكور به ثبوت كتابت براى زيد اعتقاد دارد.

و اما خروجش از قصر قلب وجهش آن است كه بعقيده مصنف در اين قسم از قصر وصفين بايد با هم در واقع تنافى داشته باشد و حال آنكه بين شعر و كتابت بحسب واقع هيچ تهافت و تنافى وجود ندارد.

بنابراين بايد بگوئيم:

بنا به عقيده سكاكى در مفتاح مثال مزبور از قبيل قصر قلب مى‌باشد.

قوله: هذا شرط للحسن: مشاراليه [هذا] تنافى الوصفين مى‌باشد و مقصود از [حسن‌] حسن قصر قلب مى‌باشد.

قوله: او المراد التنافى فى اعتقاد المخاطب: يعنى مقصود و مراد مصنف اين است كه از شرائط قصر قلب آنستكه مخاطب اعتقادش اين باشد كه بين وصفين تنافى است اعم از آنكه در واقع نيز چنين بوده همچون قيام و قعود يا از نظر واقع چنين نباشد نظير كتابت و شعر، بنابراين اشكالى بمصنف وارد نيست.

قوله: امّا الاوّل: مقصود از اوّل اينست كه تنافى وصفين شرط