توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٢ - ذكر مسند

و نتيجتا مفيد تجدّد و حدوث مى‌باشد.

شرح فارسى:

توضيح‌

قوله: مع عدم المقتضى للعدول: يعنى از طرفى اصل مقتضى ذكر بوده و از جانب ديگر نكته‌اى كه مقتضى عدول از آن باشد وجود ندارد چنانچه در جمله: زيد عالم هيچ مقتضى براى عدول از اصل و حذف [عالم‌] در بين نيست.

قوله: مثل خلقهن العزيز العليم: يعنى مانند اين فقره از كلام كه در جمله [ و لئن سئلتهم من خلق السموات و الارض ليقولن خلقهن العزيز العليم‌ ] آمده چه آنكه در جمله سئوال معلوم استكه سائل از خلقت آسمانها و زمين پرسيده از اينرو در جمله جواب اگر تنها گفته شود:

العزيز العليم كافى است زيرا سئوال خود قرينه بر حذف مسند يعنى [خلقهنّ‌] مى‌باشد منتهى چون اعتماد بر قرينه سست و ضعيفست لاجرم از وجود آن در سئوال غمض عين شده و بودنش را همچون عدمش پنداشته و بطور صريح مسند را ذكر فرموده.

قوله: محمّد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم نبيّنا: اين جمله چون در جواب [من نبيّكم‌] واقع شده على القاعده اگر گفته شود: محمّد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم كافيست زيرا واضح و روشن است كه مسند [نبيّكم‌] مى‌باشد منتهى متكلم براى اينكه غباوت و كودن بودن سامع را اعلام و اظهار كند مسند را با معلوم بودنش آورده است.

قوله: و غير ذلك: مثل زيادى ايضاح و تقرير يا اظهار تعظيم و اهانت يا تبرك بذكرش و يا استلذاذ از نامش و يا بسط كلام در موردى كه اصغاء و استماع مطلوب باشد چنانچه شرح و تفصيل آن‌ها در مبحث‌