توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٥٤ - ضابطه در تقديم و تأخير برخى از اجزاء كلام نسبت به بعضى

مؤخّر آورده و خبر قرار دهى، بنابراين وقتى سامع زيد را عينا و شخصا و اسما بشناسد ولى اتّصافش به اينكه برادر او است را مطّلع نباشد و شما قصدتان اين باشد كه اين معنا را بوى اطلاع دهيد بايد بگويند: زيد اخوك.

و زمانيكه بداند برادرى دارد ولى معيّنا او را بشناسد و شما بخواهيد وى را برايش مشخّص و معيّن كنيد بايد بگوئيد:

اخوك زيد و هرگز صحيح نيست كه گفته شود: زيد اخوك.

و اين معنا در مثال: رأيت اسودا غابها الرماح ظاهر و روشنست و صحيح نيست بگوئيم: رماحها الغاب.

شرح فارسى:

توضيح‌

قوله: و هو اخوك زيد الخ: ضمير [هو] به عكس راجعست.

قوله: و الضابط فى التقديم الخ: يعنى ضابط در قرار دادن برخى از صفات را مبتداء و بعضى ديگر را خبر.

قوله: انّه اذا كان للشئ الخ: ضمير در [انّه‌] به معناى [شأن‌] مى‌باشد.

قوله: و عرف السامع اتصافه باحديهما: ضمير در [اتصافه‌] به شئ و در [احديهما] به صفتان عود مى‌كند.

قوله: و هو كالطالب بحسب زعمك: ضمير [هو] به سامع راجع است.

قوله: ان تحكم عليه: ضمير در [عليه‌] به ايّهما كان بحيث يعرف السامع راجع مى‌باشد.