توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٢١ - وجه استفاده قصر از ادات

كائنا على حال من الاحوال الّا راكبا و در مثال: ما سرت الا يوم الجمعه تقدير ما سرت وقتا من الاوقات الا يوم الجمعه مى‌باشد و بر همين قياس است ساير امثله و تراكيب ديگر.

و اما تناسب در صفت:

مقصود از آن تناسب در فاعليّت، مفعوليّت، حاليّت و امثال اين معانى مى‌باشد.

سپس شارح مى‌گويد:

و وقتى نفى متوجه به مستثنا منه عام كه مقدر بوده و با مستثنا در جنس و صفت مناسب است گرديد، پس در اين هنگام به واسطه الّا وقتى از مستثنا منه عام مقدر شيئى اثبات گرديد قصر حاصل مى‌شود چه آن‌كه بديهى و روشن است غير شيئ ثابت شده بر صفت انتفاء باقى مى‌مانند و معناى قصر همين است.

سپس در ذيل قول مصنف كه گفته است: در انما مقصور عليه مؤخّر بايد بيايد لذا در قصر بر مفعول بايد بگوئى: انما ضرب زيد عمرا.

مى‌گويد:

پس قيد اخير يعنى مؤخّر آمدن مقصور عليه چه فاعل بوده و چه مفعول باشد بمنزله كلمه‌اى است كه در نفى و استثناء بعد از [الّا] واقع ميشود.

و در دنباله [و لا يجوز تقديمه‌] مى‌گويد:

يعنى و جايز نيست تقديم مقصور عليه به [انّما] بر غيرش زيرا موجب تفهيم خلاف مقصود مى‌شود مثل اينكه در انّما ضرب زيد عمرا بگوئيم:

انما ضرب عمرا زيد.

بخلاف نفى و استثناء زيرا تقديم در آن موجب الباس و تفهيم خلاف‌