توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٤٧ - مبحث قصر

عبارتست از تخصيص دادن شيئى به شيئ ديگر از طريق مخصوص و آن طبق گفته مصنف بر دو قسم است: حقيقى و غير حقيقى.

زيرا تخصيص شيئ بشئ يا بحسب حقيقت و در نفس الامر است بوده به اين معنا كه از آن تجاوز نكرده و بغيرش اصلا تعلّق نمى‌گيرد كه در اين صورت قصر حقيقى است و يا بحسب اضافه و نسبت بشيئ ديگرى است باين معنا كه از تخصيص از شيئ مخصص تجاوز نكرده و به آن شئ منسوب‌اليه يا مضاف‌اليه تعلّق نمى‌گيرد اگرچه امكان آن هست كه از مورد تخصيص تجاوز كرده و اجمالا بشئ ديگر تعلق بگيرد و اين قسم را قصر غير حقيقى بلكه قصر اضافى خوانند مانند قول شما كه ميگوئيد: ما زيد الّا قائم.

يعنى قيام تجاوز نكرده و بقعود نرسيده نه آنكه صفت ديگر نيز اصلا در زيد نيست و بعبارت ديگر:

در اين مثال مقصود از حصر زيد در [قائم‌] در مقابل قاعد است به اين معنا كه زيد قاعد نيست اما صفات ديگر از قبيل: كاتب، شاعر، ضارب و غيره امكان ثبوتشان براى زيد مى‌باشد.

و بايد توجه داشت كه انقسام قصر به حقيقى و اضافى بمعنائى كه ذكر شد منافات با اين ندارد كه تخصيص بطور مطلق از سنخ اضافات بحساب مى‌آيد.

و پس از آن مى‌گويد:

توضيح المباني في شرح مختصر المعاني ؛ ج‌٢ ؛ ص٢٤٧

بگفته مصنف هريك از قصر حقيقى و غير آن بر دو نوع ميباشند:

الف: قصر موصوف بر صفت و آن اينست كه:

موصوف از آن صفت به صفت ديگر تجاوز نكند ولى ممكن است اين‌