توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٢٦ - اغراض مترتب بر تقديم مفعول

و فى كون هذا التقديم للتخصيص نظر لانه يكون مع الجهل بثبوت اصل الفعل كما اذا جاءك زيد و عمرو ثم سألك سائل ما فعلت بهما فتقول اما زيدا فضربته و اما عمروا فاكرمته فليتأمل‌ ( و كذلك) اى و مثل زيدا عرفت فى افادة الاختصاص‌ ( قولك بزيد مررت) فى المفعول بواسطة لمن اعتقد انك مررت بانسان و انه غير زيد و كذلك يوم الجمعة سرت و فى المسجد صليت و تأديبا ضربته و ماشيا حججت.

ترجمه‌

اغراض مترتب بر تقديم مفعول‌

مصنف گويد:

و تقديم مفعول فعل و شبه مفعول بر آن به خاطر ردّ خطاء و اشتباه در تعيين است مانند قول شما كه مى‌گوئيد:

زيدا عرفت (زيد را شناختم نه غير او را) كه اين جمله را در مقابل كسى گويند كه اعتقادش اين باشد شما انسانى را شناخته‌ايد و آن غير زيد است و چون در اين اعتقاد و تعيين زيد به اشتباه رفته لاجرم در مقام رد خطاء او جمله مذكور ايراد مى‌گردد فلذا اگر بخواهيم مقصود را در جمله مذكور تأكيد كنيم از كلمه [لا غيره‌] استفاده بايد كرد و بخاطر همين است كه گفته نمى‌شود: ما زيدا ضربت و لا غيره و نيز نمى‌گويند: ما زيدا ضربت و لكن اكرمته.

و اما مثل: زيدا عرفته كه بفعل ضمير مفعول متصل باشد براى تأكيد آورده شده مشروط به اينكه مفسر فعل پيش از منصوب مقدر و فرض گرفته شود و در غير اين صورت تخصيص است.

و اما مثل [و اما ثمود فهديناهم‌] بايد بگوئيم صرفا به منظور تخصيص آورده شده چنانچه قول شما كه مى‌گوئيد: بزيد مررت (فقط به زيد مرور نمودم) نيز براى همين منظور و افاده تخصيص مى‌باشد.