توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٩٤ - وجه اشتراك بين ان و اذا

شرح فارسى:

توضيح‌

قوله: و لكونهما الخ: اين عبارت علت است براى [كان كلّ من جملتى الخ‌].

قوله: بغيره: كلمه [باء] بمعناى [على‌] مى‌باشد چه آنكه مادّه [علق‌] با [على‌] متعدى مى‌شود.

قوله: على معنى انه يجعل حصول الجزاء الخ: ضمير در [انّه‌] بمعناى [شأن‌] مى‌باشد.

قوله: فيمتنع ثبوته و مضيّه: كلمه [ثبوته‌] اشاره است به اسميّه بودن آن يعنى پس ممتنع است جمله شرط اسميّه بوده چنانچه ماضى بودنش نيز ممكن نيست.

قوله: حصول الحاصل الثابت: كلمه [الثابت‌] اشاره است به اسميّه بودن آن.

متن: و لا يخالف ذلك لفظا الا لنكتة كابراز غير الحاصل فى معرض الحاصل، لقوّة الاسباب.

او كون ما هو مقطوع الوقوع كالواقع.

شرح عربى‌

و لا يخالف ذلك لفظا الّا لنكتة. لامتناع مخالفة مقتضى الظاهر من غير فائدة.

و قوله [لفظا] اشارة الى ان الجملتين و ان جعلت كلتاهما او احديهما اسميّة او فعليّة ماضوية، فالمعنى على الاستقبال: حتّى ان قولنا ان اكرمتنى الان فقد اكرمتك امس معناه ان تعتد باكرامك ايّاى الان فاعتد باكرامى ايّاك امس.

و قد تستعمل [ان‌] فى غير الاستقبال قياسا مطّردا مع [كان‌] نحو: