توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٣٤ - اعتبار برخى از خصوصيات در لو

قوله: اشارة الى انّه كلام من لا خلاف فى اخباره: ضمير در [انّه‌] به مضمون و معناى آيه شريفه راجع است.

قوله: ربما يود الذين كفروا : سوره حجر آيه (٢).

قوله: بعد ربّ المكفوفه: يعنى مكفوفه از عمل جرّ.

قوله: لانها للتقليل فى الماضى: ضمير در [لانّها] به اب مكفوفه راجع است.

قوله: و معنى التقليل هيعنا الخ: اين عبارت جواب است از سئوال مقدر باين شرح.

مودّت و محبّت كفار در روز قيامت باسلام و تمنا و آرزو نمودنشان نسبت به آن بسيار بوده و اين معنا كثيرا از ايشان صادر مى‌شود، پس معناى تقليل چيست؟

شارح در جواب مى‌گويد:

معناى تقليل در اينجا اينست كه:

اهوال و وحشت‌هاى قيامت ايشان را چنان دهشت‌زده ميكند كه بحالت تحيّر و بهت درمى‌آيند بطوريكه اگر افاقه پيدا نمايند ديگر آرزوى آن را ندارند پس قفلت تمنى و آرزو باعتبار قلت زمانى است كه اينفعل در آن واقع مى‌شود.

قوله: فان وجدت منهم افاقة: كلمه [افاقه‌] بمعناى بهوش آمدن بودن و اين كلمه نائب فاعلست براى [وجدت‌] و ضمير مجرورى در [منهم‌] به كفار راجع است.

قوله: ما تمنوا ذلك: مشاراليه [ذلك‌] اسلام مى‌باشد.

قوله: و قيل هى مستعارة للتكثير الخ: ضمير [هى‌] به رب‌